Bryne - ny og urban (live at Time bibliotek)

Ein video-versjon av underteikna sitt foredrag på Time bibliotek er tilgjengeleg på denne lekja:

http://www.livestream.com/timebibliotek

Videoen er eit ledd i biblioteket si satsing på streaming av foredrag. Opptaket er dessverre ikkje så bra, reint teknisk sett. Kvaliteten på foredraget og personen som held det får andre dømma over....

Bryne - die Weltstadt

Meisteren frå Jæren, Kunstkjennaren frå¨Flatlandet, ein fisk ved namn Even - ja, denne karen er kjend under mange namn - var nyleg på Bryne, die Weltstadt, for å halda foredrag i det nyopna biblioteket der i byen. Tema for foredraget var "Bryne - ny og urban". Meisteren/Kunstkjennaren/Fisken tok i bruk store så vel som små ord, øks så vel som neglefil, internasjonale så vel som lokale perspektiv i sin analyse av urbaniseringsprosessane på Bryne dei siste 10 åra. Dette innlegget er ein nedkorta versjon av foredraget.

 


Bryne - die Weltstadt

 

Bryne før og no

Lou Reed & John Cale, "Small town", frå Songs for Drella (1990).

 

I motsetnad til Lou Reed og alle desse typane frå bygde-Noreg som slår seg til i storbyen for å klaga over oppveksten i bygda, var min oppvekst på Bryne slett ikkje negativ på nokon som helst måte. Då eg vaks opp på 80- og 90-talet var Bryne var ein fin plass å slå seg fram i livet. Lite nok til at det var trygt, stort nok (i alle fall fram til ein viss alder) til at det ikkje var keisamt. Personleg må eg seie at eg har aldri opplevd Bryne som ei utprega bygd, utan at eg ville hatt problem med å vere frå ei bygd. Sjølv om Bryne er ein liten stad reint folketalsmessig i norsk samanheng, heng det saman med ein større region. Når ein vaks opp på Bryne var det aldri langt til næraste urbane strøk, altså Stavanger. Sandnes dersom ein verkeleg var desperat. Når dét er sagt, så var det få reelle bymessige kvalitetar på sjølve Bryne. Det var ingen stor cafékultur, i alle fall ikkje for den yngre delen av ibuarane, svært få leilegheiter og høge hus.

 

På den andre sida: det mangla ikkje på kulturtilbod, ikkje minst hugsar eg Bryne som ein plass med rikt musikkliv. På 90-talet var det lokale pop- og rockmiljøet forholdsvis stort, med Bryne Rockeklubb som eit kraftsentrum. Me hadde to gode musikkbutikkar (Jæren Musikk og Time Musikk) som gav oss impulsar frå omverda. Det var ikkje var særleg vanskeleg å starta band og få øvingslokale då eg var tenåring. Basert på det eg les i avisene er det ikkje så gode kår for lokale rockarar i dag og det framstår som symptomatisk at Meieriet har gått frå å vere ungdomsklubb til å bli eit middels interessant kjøpesenter. I tillegg fanst det ein del spanande spesialbutikkar på Bryne, til dømes fiskebutikken i Storgata. Eg kan ikkje sjå at den påståtte utviklinga har fremja mange slike butikkar, som er sjølvsagte innslag i større byar. Det finst heldigvis unntak, slik som Kjøkkenet og eit par gode klesbutikkar, men elles er handelsnæringa på Bryne ikkje påfallande meir interessant no enn før.

 

Bryne var altså ingen kvalitetslaus stad før urbaniseringsprosessane sette inn, men det var likevel ein slumrande tettstad. Kva hende så i overgangen frå det Bryne eg vaks opp med, til Brynebyen?

 

Den største endringa, sett frå mitt perspektiv, er utan tvil den valdsame utbyggjinga på 2000-talet; ein byggjeboom utan sidestykke i Brynehistoria. Då eg budde i Bergen var eg titt og ofte heime på besøk, og kvar gong verka det som om eit nytt bustadkompleks hadde skote opp. Denne utviklinga førte ikkje berre til at ein ny bygningstype fekk innpass på Bryne, men også ei gradvis fortetting av det tidlegare hadde vore ope lende. Dermed var det ofte ei lett sjokkerande oppleving å kome heim, når fotballbanen ein boltra seg på som liten plutseleg var gjort om til leilegheitskompleks. Samstundes var heile prosessen enormt fasinerande. I den tidlege fasen var eg nok dessutan udelt positivt til det nye, det var stas at Bryne endeleg fekk litt fart over seg. At det blei bygd mange leilegheiter har gjort det lettare for unge menneske å etablera seg på Bryne. Slik sett har den enorme leilegheitsfrekvensen vore ein suksess.

 

Hand i hand med den sosiale endringa har bygardane medført merkbare endringar i det bygde miljøet på Bryne, og då kanskje særleg i sentrum. Time kommune skildrar det slik:

 

"Sentrum har lite igjen av gamle bygningar, og er prega av ei rivande utvikling. I bykjernen er det få villaeigedommar, mens tilveksten av husvære i nybygde bygardar er stor."

 

Også i dette perspektivet går det an å sjå positive sider. I ei tid då ord som berekraft, grøn urbanisme og klimaeffektivisering står høgt på den urbane agendaen gjev det meining å byggja høgt og tett i Bryne sentrum. Fortetting er ein måte å få mange folk til å bu på lite areal, slik at all energiforsyning og infrastruktur kan effektiviserast. Ved å ha folk buande sentralt, i nærleiken av gode kommunikasjonsårer, kan ein dessutan minska bilbruken. Slik sett er området nær jernbanestasjonen på Bryne nærast å rekna som ein idealplan: masse bustader tett på offentleg transport.

 

Vekst har det altså vore - men har all veksten vore av det gode? Dette spørsmålet heng saman med ideen Brynebyen og det urbane, som eg no skal sjå nærare på.

 

Brynebyen og det urbane

Sidan 1. januar 2001 har Bryne hatt status som by. Men kva ligg det eigentleg i denne statusen, i den grad det faktisk er ein status? Og kva er 'byidentitet', dette ordet som stadig går igjen i avisdebattar og offentleg ordskifte?

Til desse spørsmåla finst det både kvantitative og kvalitative aspekt. For å ta det første først, så er det slik at alle norske tettstader med meir 5.000 iburarar kan, gjennom eit kommunalt vedtak, få bystatus. Slik har det vore sidan 1997. Andre kvantitative og målbare aspekt dreiar seg om geografisk avgrensing (bygrenser), tettleik mellom hus - i Noreg opererer ein med 50 m som snittavstand mellom hus i urbane område - og næringsgrunnlaget.

 

Frå gammalt av var det nettopp det sistnemnte som definerte skiljelinjene mellom by og land. Eit tettbygd område med handel, handverk og administrasjon var ein kjøpsstad (kaupang), medan område med jorbruk som hovudnæring var landbyar eller bygder. Bryne kjem slik sett i eit artig spenningsfelt; ein stad der bynæringen i nokså stor grad er basert på jordbruksrelatert industri. Men Bryne, slik me kjenner det i dag, har utan tvil gått i retning av å bli ein handelsstad. Det er kjenneteiknande at handelsnæringa på mange måtar har gått i bresjen for at Bryne skulle få bystatus. Den årlege bykonferansen er arrangert av handelsnæringen og mange av dei aktuelle urbaniseringsprosessane er initiert frå det haldet. Dette er på ingen måte utypisk i norsk samanheng: næringsbasert byutvikling har vore eit sterkt fenomen dei siste 10-15 åra. Dette heng i høgaste grad saman med marknadsføring. Ved å gje Bryne merkelappar som 'by' og 'hovudstaden på Jæren' blir det skapt blest rundt næringslivet der.

 

Kva så med den kvalitative dimensjonen? Denne heng nøye saman med eit anna omgrep som ofte florerer i mediaomtalen av Bryne, nemleg det urbane eller urbanitet. Problemet, slik eg ser det, er at dette ordet ofte opptrer som om det var ein heilt sjølvsagt og målbar ting, gjerne som ein slags garanti på kvalitet og framdrift. "Nytt og urbant" kan me stadig lesa i eigedomsprospekt, til dømes dei fleste som har blitt marknadsført på Bryne dei siste åra. Faren er at det fort kan bli tomme ord, flosklar. Det urbane er eit så elastisk og mangearta omgrep at det nærast er innhaldslaust når det står åleine, ukommentert.

 

Så kva vil det eigentleg seie at noko er urbant? Er det antalet cafear det kjem an på? Kunst- og kulturliv? Er det skulpturparken til Fritz Røed som omdefinerer Bryne frå bygd til by?

 

Det kan høyrast ut som ein klisjé, men cafeen kan vere ein god plass å starta. I alle fall i følgje byforskaren Erling Dokk Holm, som snart skal disputera for doktorgradsavhandlinga Coffee and the City. Eit hovudpoeng i avhandlinga er at café-livet på 2000-talet ikkje berre er eit ikon for bylivet, men at det også er med på å omdefinera det urbane. Towards a soft urbanity (mot ein mjukare urbanitet), hevdar han, og siktar til at bymenneske i dag set meir pris på små, intime samleplassar enn storskalaprosjekt, kjøpesenter og skyskraparar. Brukaraspektet, dvs. omsynet til dei som skal leva og bu i byen, må vega tungt, meiner Dokk Holm. Det kan vere eit poeng å ta med seg vidare i utviklinga av Bryne.

 

For å venda tilbake til omgrepet urbant, så kan det kortast ned til summen av dei trekka som gjer ein stad til ein by; det bymessige, det karakteristiske ved ein by. Vel, kva er så det? Dersom ein går tilbake til dei etymologiske røtene støyter ein på det latinske ordet urbanus, som er ei forlenging av ordet urbs ('by'). Det peikar med andre ord på seg sjølv og me kjem ikkje lenger. Men urbanus har også forgreiningar mot det kultiverte, det siviliserte, det elegante og polerte, i motsetnad til rusticus, det landlege og barbariske. Dersom Bryne har blitt by er det altså fordi siviliasjonen og elegansen endeleg kom, på 2000-talet.

 

I moderne tid har det urbane fått ein meir spesifikk karakter. Fenomen som tettleik, intensitet, fart og framdrift vore faste ingrediensar heilt sidan dei italienske futuristane gav ut sine bymanifest tidleg på 1900-talet. Her er punkt 4 i det originale futurismemanifestet frå 1909, forfatta av sjefsideologen Filippo Tommaso Marinetti:

 

"We affirm that the world's magnificence has been enriched by a new beauty: the beauty of speed. A racing car whose hood is adorned with great pipes, like serpents of explosive breath ? a roaring car that seems to ride on grapeshot is more beautiful than the Victory of Samothrace."

 

På grunn av avant-gardistiske rørsler som den italienske futurismen har det urbane i nyare tid vore knytt til framdrift og det rurale til stilstand. Det Bryne har gått gjennom dei siste 10 år kan godt skildrast som eit taktomslag av den typen Marinetti er oppteken av.

 

Går ein til arkitekturhistoria, vil nok mange seie seg samde i at rammeverket for dagens urbanitetsomgrep ligg i modernismen og funksjonalismen frå 1920- og 30-talet. I denne samanhengen er det naturleg å trekkje fram den sveitsiske arkitekten og byplanleggjaren Le Corbusier, som lanserte fleire megalomane byplanar på denne tida, til dømes denne skyskrapar-visjonen frå 1935, the Radiant City. Mon tru om enkelte av byaktørane på Bryne har latt seg inspirera av Le Corbusier og skyskraparbyen? Anten det er tilfelle eller ei, er det no i alle fall slik at høghus nærast har blitt synonymt med moderne urbanitet. Det urbane har blitt ein merkevare; høghus eller såkalla signalbygg har blitt garantien på denne merkevaren.Time kommune nyttar til dømes Høghuset på framsida av nettsidene sine.

 


Le Corbusier, The Radiant City, 1935. Bryne om 25år?

 

Så blir spørsmålet: kva vil Bryne med denne urbaniteten? Dette spørsmålet har vore nokså todelt. På den eine sida har debatten om Bryne kretsa rundt tankar om lokalidentitet, som enkelte ser ut til å klamra seg rundt som om dette er noko handgripeleg. På den andre sida i debatten står dei sjølvutnemnte byutviklarane, som ynskjer at Bryne skal bli noko det ikkje har vore før.

 

Å snakka om identitet er for øvrig slett ingen enkel sak. Har Bryne ein identitet? Dette spørsmålet kan setjast i samanheng med aktuelle forskingsperspektiv perspektiv frå nyare  arkitekturteori og kulturgeografi.Fleire representantar for desse fagfelta har påstått at det er fåfengt å leite etter éin bestemt, fastlagt identitet: "Culture... is more about routes than roots" skriv den britiske kulturgeografen Tim Cresswell i boka On the Move (2006). Cresswell siktar til at stader så vel som menneske heile tida er i kontinuerleg endring. Det ein er på veg mot er kanskje meir interessant enn det som ein gong var. Eller kanskje er det slik at sjølve rørsla, prosessen, mobiliteten - det at noko er i utvikling - er ein faktor som gjer det umogeleg å stoppe opp og finna ei konstant meining. Midt inne i ein storstilt ubyggjingsperiode er det verre enn nokon gong før å definera kva Bryne er. Det å leita etter essensar er dessutan problematisk i mange tilfelle, fordi ein ofte ender opp med grunne stereotypiar.

 

Innan arkitekturteorien har det i seinare tid vore eit slags opprør mot den essensialistiske måten å skildra ein stad på. Denne kritikken har kome som ein motreaksjon mot omgrepet genius loci, 'Stedets ånd', som den norske arkitekturteoretikaren Christian Norberg-Schulz var med på å utvikla. Norberg-Schulz, som var sterkt influert av fenomenologisk filosofi, hevda at arkitekten sin jobb var å henta ut stadsspesifikke kvalitetar og byggja i henhald til desse. Denne fysiske tilnærminga blanda han med ein andeleg dimensjon: kvar stad har evigvarande kvalitetar som finst der uavhengig av endring. Ideen om at ein stad kan vere noko statisk og fiksert har seinare blitt tilbakevist, mellom anna av den norske arkitekturforskaren Mari Hvattum, som i fjor lanserte uttrykket 'stedets tyranni' i Arkitektur N. Hovudproblemet er, i følgje Hvattum, at CNS-tradisjonen har halde på tanken om stader som statiske, målbare fenomen. Men ein stad består ikkje av ei samling av kvaliteter ein kan forsyna seg av i utforminga av det nye.

 

Midt i denne kompleksiteten ligg Bryne, i kryssinga mellom det rurale og det urbane. Har me noko som er vårt eige? Vel, ein openbar ting med Bryne er dei rike handels- og industritradisjonane. Ved å leggje vekt på dette, særleg handelen, skulle ein tru at ein kunne vidareføra gamle identitetsfaktorar inn i det nye. Spørsmålet er korleis ein løyser dette. Eit byprosjekt kan skapa mangfald, men det kan også medføra einsretting og standardisering. Dette heng i høgaste grad i hop med korleis identitetsskapande faktorar blir handsama gjennom arkitektoniske grep. Ser ein på Bryne, er det relevant å spørje seg om korleis det påverkar byprofilen når ein i stor grad oppfører urban arkitektur som er heilt lik arkitekturen i andre norske byar.

 

Refleksjonar rundt planprosessar og arkitektur

 


Forum Jæren: symbolet på urban djervskap og landleg dårskap.

 

Lat oss byrje med det prosjektet som på mange måtar blitt sjølve symbolet på utviklinga av Bryne som by, nemleg Forum Jæren. På grunn av høgda, skalaen og omfanget representerer det djervskap og ambisjonar av ein type som ein sjeldan ser maken til i norsk samanheng. Akkurat den sida ved saka har eg sans for. Når det gjeld planen og enkeltkomponetane i denne har eg til dels vore ein skeptikar. Eg er ikkje så skeptisk til at Bryne skulle ha ei skikkeleg høgblokk - for min del kunne bygningen godt vore dobbelt så høg - men eg er kritisk til den prestisjen som er lagt i det som faktisk er ein heilt ordinær bygning, det eg vil kalla ein generisk, standardisert kontorbygning. Det kan knapt kallast ein ny bygningstype, det har blitt laga slike bygningar i hopetal over heile verda sidan denne kombinasjonen av glasfasade med stål- og betongskjellettkonstrusjon slo gjennom på 1900-talet.

 

Eg skulle nok heller likt at det var Garborgsenteret og biblioteket som var merka ut som eigne monument midt i Bryne sentrum. På landsbasis finst det svært få døme på at eit næringsbygg blir ein reell turistmagnet eller eit identifikasjonspunkt. Kulturbygningar, derimot, har ofte denne effekten. No både trur og håpar eg på at Garborgsenteret blir ein suksess, men eg skulle ynskje at det hadde fått meir plass å boltra seg. På grunn av posisjoneringa i dette kvartalet får eg ein snikande mistanke om at visjonen "Næring, læring og kultur" eigentleg burde hatt det siste ordet i parentes.

 

Når det gjeld leilegheitskompleksa har eg allerede sagt litt, men vil gjerne presentera eit par av dei prosjekta som er under planleggjing no. Eit av desse er Meto i Meierigata, som blir marknadsført som: "Et helt kvartal med gammel industrihistorie skal gjøres om til et attraktivt og levende boområde." Det kan nok bli gjævt, men eg for min del reiser spørsmålet om kvar den gamle industrien har teke vegen? Det gamle bygget på denne tomta var eit flott, men akk så undervurdert, monument over det gamle industri- og næringslivet i Bryne sentrum. Bygget hadde attpåtil funkistrekk, som er så trendy no for tid. Kvifor har ein ikkje teke vare på slike bygg?

  

Tjemsland og Stueland er to andre interessante prosjekt, midt i Bryne. Etter mi vurdering er dette to prosjekt som handlar meir om maksimal volum-utnytting enn tilpassing til det eksisterande. Torget, som er ein av dei mest attraktivene stadene på Bryne, står i fare for å bli trongare. Og er dei verkeleg "nye og urbane", slik dei stadig har blitt presentert i avisene? Dei er jo nye i den forstand at dei blir bygd frå botnen av og at dei representerer noko anna enn det som var der før. Det arkitektoniske uttrykket, derimot, er ein replika av ein bygningstypologi som etablerte seg på 1920-talet i Europa; det funksjonalistiske varemagasinet, kjenneteikna av kvitpussa betongfasadar og bandvindauge. Det nye Tjemslandbygget er derfor ikkje moderne i tydinga 'tidsaktuelt', men snarare ganske retro.

 

Kvifor henga seg opp i slike ting? Vel, eg tykkjer at det er verdt å vere merksam på at det er ein viss type retorikk som får lov å definera kva som er urbant, nytt og moderne på Bryne. Samanlikna med det som verkeleg er nyskapande og innovativt i norsk samtidsarkitektur blir prosjekta på Bryne nokså keisame og gammaldagse. Ikkje dårlege, naudsynsvis: begge prosjekta ber lovnad om berekraftige energitiltak og miljøvenlege løysingar, som heilt klart er i takt med notida. Likevel skal ein vere forsiktig med å gje dei kvalitetar som dei ikkje har. Torjå-prosjektet blir profilert gjennom ein smart og god kampanje frå meglaren sitt hald, men frå eit arkitektonisk synspunkt er det eit heller ordinært prosjekt. Dersom ein ser 15-20 år fram i tid trur eg det er høgst sannsynleg at fleire av dei nye bygningane, Stuelandsbygget og Torjå inkludert, vil framstå som relativt uinteressante. Det er meir glamour enn substans, slik eg ser det. Det same kan ein ikkje seie om det gamle Tjemslandsbygget, som hadde kvalitetar langt utover den stilperioden som var aktuell då det var nytt, i 1923. Slik sett oppsummerer desse prosjekta det som er min store frykt når det gjeld urbaniseringsprosessane på Bryne, nemleg at den store satsinga blir ståande som eit kortvarig blaff som korkje sat Bryne på kartet eller tilførte nokre verkelege kvalitetar lokalt.

 

Vegen vidare

Og dermed kan det passa fint å sjå litt framover. Eg har i stor grad vore kritisk i gjennomgangen av nye byggeprosjekt på Bryne, men det er ikkje slik at eg trur at alt håp er ute. Snarare tvert i mot: Bryne har stort potensial, både med omsyn til handel, arkitektur og offentlege rom. Den gjeldande Kommunedelplanen for Bryne sentrum 2007-2018 er eit solid og velformulert underlagsdokument som eg tykkjer at kommunen skal ha stor cred for å ha utvikla.

 

Eit viktig stridsspørsmål i tida som kjem handlar om næringspolitikk og utvikling i tråd med denne. Enkelte aktørar ser ut til å operera etter det bedriftsøkonomiske mantraet "ekspander eller døy". Eit døme på denne tankegangen er den politiske diskusjonen rundt detaljregulering av næringsområdet på Håland, der ordførar Arnfinn Vigrestad blei sitert på følgjande i Jærbladet:

 

"Dei [opposisjonen]kan meina kva dei vil, eg for min del ser inga motsetning mellom å tillata slik utbygging og å utvikla sentrum. Eg er opptatt av å leggja til rette for dei som vil noko - ein kan ikkje stansa utviklinga."

 

Ein skal kanskje ikkje stanse utviklinga, men ein har ansvar for å regulera og leggje til rette. Utvikling er faktisk ikkje noko som pågår som ein slags utanforståande, mystisk kraft, det er noko som kan og må styrast. Defensive politikarar er ikkje det som skal til for å oppnå kvalitet i utviklinga. I forlenginga av dette bør Time kommune verkeleg sjå nærare på kor vidt det er ein god idé å la M44 utvida drifta i alle retningar? Skal Storgata kun vere "viktig krydder", som sentarleiar Tove Sivertsen uttrykte det i Jærbladet i fjor.

 

Sentrumsutvikling i relasjon til M44 blir nemleg ei av dei store utfordringane dei neste åra. Det har vore snakk om å opna senteret meir mot Storgata, noko eg tykkjer er ein spanande tanke. Uteområde og offentlege rom er nok den faktoren i byutviklinga som har vore svakast til no, men som kanskje har det høgaste potensialet. Heldigvis har smarte folk i kommunen innsett dette:

 

"For at kjøpesentera skal markera seg i nybiletet på ein god måte, kan utforminga av uteområda rundt vera eit verkemiddel" (Time kommune, Kommunedelplan for Bryne sentrum 2007-2018, s. 40).

 

Den vidare utviklinga av M44 og handelsnæringa knyt seg opp mot andre sentrale aspekt i sentrum. Storgata og Torget er to element i Brynebyen som bør styrkast i åra som kjem. Begge desse har hatt ei negativ utvklingskurve, reint estetisk sett, sidan eg flytta frå Bryne. Storgata har fått nye bygningar som overskrid den gamle profilen, eit inngrep som gjer gateløpet smalare og mørkare. Eit heidarleg unntak er Nummer Sytten, som er ei fin omdanning av eit eksisterande bygg. Sjølv større byar har i dei seinare åra motarbeidd ekspansiv byggjing av det slaget Storgata har vore ein arena for. København kjem stadig øvst i kåringar om å vere verdas beste by å bu i, mellom anna fordi sentrum er lågt, intimt og ope. Torget er nokså fint i seg sjølv, særleg etter oppussinga i samband med Garborg-jubileet, men bruken av det som offentlege rom er truga dersom M44 og Forum Jæren blir to magnetar i kvar ende av sentrum. Få ting er tristare enn ein småby med aude handelsgate.

 


Park- og damanlegget i Bryne sentrum. Ein dårleg utnytta ressurs.

 

Éin måte å betra tilstanden kan vere å ta tak i sjølve gateløpet. Ingen av sentrumsgatene på Bryne er særleg vene å sjå til. I sentrumsplanen for Bryne er det foreslått ein gateplan, slik at ein kan sikra dei karakteristiske gateløpa og gje dei ei høveleg utforming. Det er ikkje alltid dei store tinga som skal til, eit enkelt gateløp kan vere vakkert i seg sjølv dersom det blir designa på den rette måten. Her er det masse å gå på, særskild med tanke på detaljering og materialval. Den noverande kombinasjonen av betongheller og asfalt er ganske kjip. På Bryne kan dette gjerast i tilknytnad til eit flott, men litt urealisert, park- og damanlegg. Det går vegar langs dammen på begge sider, men tilgangen til vatnet er ikkje særskild god. Ikkje berre for dei funksjonshemma, som står det i sentrumsplanen, men også for andre. Omsynet til fuglelivet kan vere ein komplikasjon, men eg trur at eit landskapsarkitektonisk inngrep kunne gjort underverk. Som ledd i dette kunne ein også knytt aksene frå Storgata ned til dammen og fossen. Bryne har gater i fleire nivå, noko som gjev ein ganske dynamisk sentrumsstruktur. I mange europeiske byar må ein laga slik terreng på kunstig vis for å oppnå denne effekten, på Bryne ligg det allereie slik. Dette bør utnyttast betre ved å opna opp meir, knyta gatene saman og laga fleire naturlege knutepunkt. Det å la bilen dominera, slik den gjer i dag, er uhyre bakstreversk.

 

Eit siste poeng blir ei påminning; ein av mine kjepphestar. Ein må bli betre til å ta i bruk det som allereie finst, inkorporera det heller enn å fjerna det frå den vidare utviklinga. Dette er heldigvis ein tanke som er tildelt fleire fornuftige punkt i Sentrumsplanen for Bryne. Alt for mange ivrige utviklarar - og dette gjeld absolutt ikkje berre for Bryne - ser på det eksisterande som ein klamp om foten. På Bryne har utvikling nærast vore synonymt med det å byggja nytt, med nokre få unntak. Eg meiner at ein må ta det urbane mangfaldet, både det fortidige og notidige, på alvor dersom Bryne skal lukkast som by i åra framover.

 

Tredje vandring: Grünermøkka

Måndag 12. april, kl. 19-20.

"High on diesel and gasoline, psycho for drum machine
shaking their bits to the hits"

For nokre år sidan ville denne opningslinja frå Suede's "Beautiful Ones" vore ei treffande skildring av det unge, hippe, urbane Grünerløkka; denne Oslo-bydelen som har vore mitt daglege habitat i godt og vel eitt år no. I løpet av 90-talet etablerte nemleg Løkka seg som den ideelle bydelen for menneske av kreativ legning, folk som spela i band, fabulerte fram kunstnariske visjoner eller som ganske enkelt likte å drikka cappuccino og ta seg ut med nye hårfrisyrar. Etter lenge å ha vore ein nedkøyrt del av Oslo, skaut det plutseleg liv i den gamle industrikolonien og Løkka utvikla seg til å bli Richard Florida sin våte draum; kreative menneske skapte nye giv, interessante utestader og eit yrande, dynamisk folkeliv. Men så kom 2000-talet og den kreative klassen blei driven bort og erstatta av det monsteret som no er i ferd med å eta opp alt som ein gong var godt.

Så kva i all verda hende, kva var årsaka til dette hamskiftet? "Goodness me, could this be industrial disease?" Ja, Mark Knopfler, det er eit relevant spørsmål. Kort sagt er vel svaret at Løkka har blitt for dyr, rett og slett. Og når dei uavhengige butikkane er borte dansar som kjend eigedomsmeglarane på bordet. I mitt umiddelbare nabolag ligg det førebels ingen slike, men eit mys ut or vindauge i 18. etasje av blokka mi avslører raskt eit syndrom på eigedomsmeglaren sitt dominerande grep om bydelen: det jæv-e-leg-e Ringnes Park, eit av desse alt-i-eitt-men-likevel-ingenting-prosjekta som har infisert Oslo og andre norske byar dei siste åra. Stikkord: bustader, treningsstudio, supermarknad, overprisa sushirestaurant, steril kino og verdas tristaste café - alt saman klemt i hop i form av ei miserabel urban pakkeløysing.

Og det var i det gamle Ringnes-konglomeratet nedfallet starta. For nokre år tilbake var nemleg den gamle fabrikken eit ynda øvingslokale for lovande band og ein kjærkomen tilhaldsstad for kunstnarar. Men så, ved ein vond vri på lagnaden, bestemte einkvan seg for å "utvikla" området. Exit kunstnarane, enter entrepenørane. Eg må seie at det var ein bedrøveleg start på dagens vandring å passera Ringnes Park, ikkje minst fordi treningsstudiet Elixia for tida driv ein anmasande og utagerande ververingskampanje for å få fleire folk til å kasta bort livet sitt i eit "air-conditioned nightmare" av dunkande rytmar, klamme treningsapparat og eplekjekke instruktørar. Phytti phaen. Eg hasta meg fordi dei urteite ballongane deira og slagordet "We will take you there", og tenkte med meg sjølv at Elixia er dei siste som skal ta meg nokon som helst stad.


"Deep seated urban decay, deep seated urban decay." Has it come to this? Ja, så sanneleg.

Vandringa tek meg rake vegen nedover Thorvald Meyers gate, den viktigaste gjennomfartsåra på Løkka. Her går det trikk og bil, sykkel og longboard, urbane kjøtetarar og andre fortapte sjeler. Eg passerer musikkpaviljongen på Birkelunden - eit merksnodig monument som blei skipa til på 1920-talet - og fyk nedover mot Olaf Ryes plass. For mange er nok dette sjølve nervesentralen på Løkka, med talrike utestader og den opne plassen som forlokkande samlingsstad. Men også her, i sjølve sentralnervesystemet, er det nedgangstider. For kva er det som fyller Olaf Ryes plass-området om ikkje Deli de Luca, 7 Eleven og eit aukande antal eigedomsmeglarar? 


Ein tilstandsrapport: 7 Eleven på den eine sida av gata, eigedomsmeglar på den andre. Nitrist.

Minnene frå då eg var her seint på 90-talet, då folk levde av å frisere kvarandre og servera kvarandre kaffi, kjennes fjerne. Og verre skal det bli når eg kjem til den sørlege enda av Olaf Ryes, der det ligg endå fleire eigedomsmeglarar.


Akk og ve. Ve og akk.

Eg skundar meg vidare så snøgt eg kan, sjølv om eg er litt bekymra for å riva opp skaden i det venstre kneet. Eg trøystar meg med at kneskaden min heldigvis er ubetydeleg samanlikna med det skadeomfanget som har blitt Olaf Ryes til del. På ved austover passerer eg den malplasserte bensinstasjonen i Sofienberggata, før eg kjem inn i den sogeomsuste Sofienbergparken, der eg sit meg ned på ein benk for å fordøya inntrykka. Parken er for så vidt eit positivt innslag i bydelen, sjølv om ein viss mediesak har gjeve området eit litt uheldig rykte. I løpet av dei 10 minutta eg tilbringer der skjer det imidlertid ingen grove tilfelle av uprovosert vald eller sviktande dømmekraft hos norsk helsepersonell.
 
Den einaste oppturen på dagens, eller rettare sagt kveldens, vandring kjem når eg sveipar opp mot nord, der min favorittstad over alle favorittstader på Løkka er å finna: Fotballbanen til Grüner IL, det lokale idrettslaget. Like ved sida av ligg min stampub, the Shamrock, der eg titt og ofte er innom for å sjå tv-sendt fotball i bitter einsemd. Humøret er på veg oppover i dét også topografien peikar oppover, mot min heimstad, the White Tower of Echtelion, i Thorvald Meyers gate 5. Eit siste inntrykk frå turen kjem når eg ventar på grønt lys i krysset mellom Vogts gate og Sannergata. Eg gløttar over gata og ser Olav Werner begravelsesbyrå. Det må vere eit høveleg avsluttingsmotiv, tenkjer eg for meg sjølv, no som eg har gravlagt myten om Grünerløkka, som herved er omdøypt til Grünermøkka, som ein hipp og triveleg bydel.

Når eg tek heisen opp til 18. etasje let eg Chuck D og Flavor Flav få seie siste ord i saka: "Don't. Don't, don't, don't believe the hype!"

Frå no av bur eg på Sagene.

Hødepunkt på vandringa: Grüner IL sitt anlegg og the Shamrock.
Soundtrack: Grünermøkka.
Musikktopografisk augeblikk: då "Don't believe the hype" sat punktum for vandringa i heisen.
Dagens antrekk: Svart bukse som er smal nede,kvit skjorte med ørsmå svarte rundingar, helsetrøye, liten skinnjakke, vintersko. Underty: ukjend.
Lett på foten: Ikkje verst med tanke på at eg hadde ete ein solid lammemiddag like før vandringa.
Frekke innslag: Absolutt ingen :(  

Andre vandring: appetite for construction

Laurdag 20. Mars, kl. 13-15.

Eg forlet den kjære blokka mi i Thorvald Meyers gate 5 og vandrar nedover Grünerløkka, denne uhippe bydelen forpesta av Seven-11, Deli de Luca og eigedomsmeklarar. Nedover gata bêr det, til eg kryssar Akerselva og kjem over i Hausmannsgate. Vandringa går lett i det milde vêret, kjenner eg. Dernest følgjer somme av dei trafikkerte sentrumsgatene - Vahls gate og Nylandsveien - før eg må innsjå at gangfeltet tek slutt.


Hit, men ikkje særleg mykje lengre.

Eg svingar av i den store trafikkmaskinen ved rundkøyringa i Nylandsveien og følgjer vegkurva som smyg seg kring bussterminalen og det som er eit av dei mest forhatte urbane prosjekta i heile byen, Galleri Oslo. Her gjer eg eit drastisk val. I staden for å gå fordi Oslo S og bort til Operaen, slik eg opphavleg hadde tenkt, vandrar eg heller austover langs Schweigaards gate og smyg meg inn på området som ligg ved Skatt Øst; ei seriøs bakevje av søle, byggjemateriale og anleggsmaskinar.


Velkommen til maskinen: Barcode under oppføring

Og for eit panomrama som opnar seg her! Eit mylder av heisekraner er i ferd med å orkestrera ei radikal omgjering av denne bydelen, som førebels består av halvferdige bruer og veganlegg, samt baksida av Barcode, dette sterkt debatterte byutviklingsprosjektet som no veks seg fram som ei postmoderne fjellside. Sett frå der eg står, med alle jernbanespora og straumkablane mellom, ser det ut som ein sjuk framtidsvisjon; ein überteknologisk dystopi der maskinane verkeleg har teke over verda. Området er ein forvrengt mutasjon av massive betongkonstruksjonar og gapande, opne sår i eit utpint landskap.


The Bridge of Khazad-Dûm, den postmoderne versjonen.

Det er lett å kjenna seg framandgjort og bortkomen i møte med eit slikt syn. Samstundes er det noko djupt fascinerande med å vere her. For sjølv om området tilsynelatande er eit komplett kaos, får ein likevel eit innblikk i den sinnrike logistikken som ligg bak. Frå den mektige brukonstruksjonen, pynta med tidstypisk Calatrava-krimskrams, til den kneisande Barcode-rekkja ligg det ei eim av kalkulasjon, rasjonalitet og logikk. Ikkje at dét gjer det mindre skummelt, men dog.


The road to God knows where?

Eit ekstra rush for mitt vedkommande er den halvferdige vegovergangen som eg, viss eg ikkje hadde visst betre, fort kunne ha forveksla med ein ruin. Han ligg der som ein monumentalskulptur, klar til å fullføra spranget over jernbaneområdet når neste del blir føya på. Synet får meg til å tenkje på den legendariske biljakta i the Blues Brothers, der Jake og Elwood i si desperate flukt frå politiet hamnar på kanten, bokstaveleg tala.

Og apropos politiet, så passerer eg Oslopolitiets avdeling for utanlandssaker medan eg vandrar rundt her. Passande nok har eg "F**k tha police" med N.W.A. på dagens speleliste, så eg flirer fett når eg ser det skinnande, men akk så keisame, nybygget deira. Det gler med dessutan at eg oppheld meg på området utan løyve, og ei stund er eg også freista til å gå ned i den ulovlege undergangen. Kanskje var det skiltet med "Høyspenning livsfare" som endra avgjersla mi i siste sekund?


Den ulovlege undergangen. Kva med ein rask kikk?

Eg tenkjer dessutan litt på kva eg skal seie dersom eg blir ferska. "Hei. Eg er vegforskar og skal berre dokumentera området." Det har funka før, då eg i juni 2009 kom meg inn på avsperra område langs E6 mot Hamar. I dag let eg meg inspirera av Pantera, som er representert på vandre-soundtracket med "Walk". Dersom det kjem kritiske spørsmål til mitt ulovlege nærvær, skal eg rett og slett seie som Phil Anselmo:

"What did you say? Are you talking to me? Re! Spect! Walk!". Kan fort bli eit slagord for heile prosjektet, denne tidlege 90-talshymna.
 
Etter ei stund får eg nok av betong, gjørme og jernbane og legg derfor turen til Grønland. Eg hamnar ganske snart i Motzfeldsgate, som fraktar meg rakt gjennom heile bydelen. Eg kjem mellom anna over eit flott skilt:


Det er mange farer på lur i storbyen. Derfor er Oslo kommune
hissige på å setja opp skilt som dette.



Når eg kjem til Jens Bjelkes gate tek eg til venstre. Det har etablert seg ei stikkande smerte i venstre kne - fordømt! - og eg må rett og slett gå til det skritt å leggja inn ei pause. Uhøyrt, sjølvsagt, men naudsynt. Lagnaden styrar meg til ein fortauscafé i Trondheimsveien, der eit par dudar med raggete skjegg puffar i veg på ei gigantisk vasspipe. Det må vere eit bra teikn, tenkjer eg, og slår meg ned på bordet ved sida av med ein kolsvart kaffi.

Etter pausa haltar eg målretta heimover, oppover Trondheimsveien, ei stund på Helgesens gate, ein svipptur innom Teglverksgata for å sjå på ein vakker industribygning (av tegl, må vite), før Københavngata tek meg fordi mitt lokale idrettsanlegg tilhøyrande Grüner IL. Der kan det sjå ut til at Juventus møter Fiorentina etter fargen på draktene å dømma, men det er nok ikkje tilfelle. Gata med det suverene namnet Schleppegrells gate lokkar meg til å vurdera ein tur innom fotballpuben the Shamrock, men eg går i staden på samvirkelaget i Sannergata, og deretter heim.

Hødepunkt på vandringa: vegovergangen i jerbanebakevja
Soundtrack: Barcode
Musikktopografisk augeblikk: då "F**k tha police" starta ved passering av politihuset.
Dagens antrekk: Svart bukse som er smal nede, Ole Bull-genser, Mighty Boosh-t-skjorte, svart frakk, vintersko, grått skjerf og off/white lue. Underty: ukjend.
Lett på foten: I starten, men så svikta det fordømte kneet.
Frekke innslag: Var ganske lenge på eit område med store "Adgang forbudt"-skilt. Dissa politiet, men ikkje slik at dei kunne høyra det. Brukbart.

Første vandring: på leiting etter Sinsenkrysset

"I think I'll go on a walkabout
And find out what it's all about - and that ain't hard
Just me and my own two feet
In the heat I've got myself to meet
A detective of perspective I
I need to try and get a bigger eye - open wide
bloodwood flowers in my gaze
walkabout in a sunny daze - do me now
On a walkabout"

Red Hot Chili Peppers, "Walkabout", frå One Hot Minute
 

Blomebutikken ved Aker Sykehus.

Etter lang tids fråver er Meisteren frå Jæren tilbake med ny satsing på bloggen. Med inspirasjon frå den italienske arkitekten Francesco Careri, som gjennom prosjektet Stalker har utvikla Walkscapes: the Aeshetics of Walking, er planen å vandra Oslo på kryss og tvers og publisera kvar vandring. Formålet er å bli betre kjend med Oslo, byen der eg no bur, samt å sjekka ut materiale til doktorgradsavhandlinga mi, "From utopic vision to urban reality - the motorway as a work of art". Eit viktig element i prosjektet blir difor å utforska vegar, vegmonument, kryss, knutepunkt og andre anlegg i tilknytnad til Oslos vegnett. Men det blir også rom for andre ting. Ein x-faktor blir å følgje opp eit sentralt poeng med Stalker sine vandringar i Roma, nemleg å utforska område som ein vanlegvis ikkje har tilgang til. Det kan med andre ord bli eit mildt brotsverk eller to dokumentert på denne bloggen, så heng på!

Første vandring blei gjennomført sundag 7. mars 2010 og varte i om lag to timar. Hovudmål for turen var å finna Sinsenkrysset, som er eit sentralt verk i avhandlinga, for å fotografera og observera åstaden.
 

Midt inne i Sinsenkrysset. Legge merke til dei kantarellforma betong-
søylene og den rike teksturen i overflata.


I Sinsenkrysset er det også rom for fotgjengarar.

Det lukkast altså å finna Sinsenkrysset, men turen hadde også masse anna å by på. Eg fann til dømes ei gigantisk betongpipe ved Aker Sykehus og ein nusseleg blomebutikk på same område. Blomar og betong, eit skodespel i tre akter av Jon Fosse? Like i nærleiken av Aker Sjukehus var det ein fascinerande undergang, der kidsa hadde skibla både ein og to nådelause meldingar til Velferds-Noreg.


Betongpipa ved Aker Sykehus: Tru kva slags røyk som kjem ut her?

Aker Sykehus blei vendepunkt for turen, som gjekk i nord-austleg retning frå crib'en min. I følgje google earth er det 2,29 km i luftlinjeavstand mellom Thorvald Meyers gate 5 og sjukehuset, men eg trur nok at den kronglete vandringa mi var på godt over 3 km.
 
På veg ned mot byen igjen kom eg over eit farleg kryss. Då eg såg skiltet tenkte eg at det måtte vere ein bilveg, men nei - det var eit kryss mellom sykkelsti og gangsti. Syklistane har openbart herja på denne staden, og då trør kommunen til med skilt. Før eg kom heim hadde eg også gleda av å kryssa Ring 2 på raudt lys. Milde brotsverk blir som sagt eit tilbakevendande fenomen i dette prosjektet.


Oh, shit! Farleg kryss......


Hødepunkt på vandringa: å stå midt inne i Sinsenkrysset
Soundtrack: Sinsenkrysset og Walkabout
Musikktopografisk augeblikk: då "Dog Star Man" av Sort Sol starta i dét eg såg Storo Senter
Dagens antrekk: keisam dongeribukse, blå ullgenser, Zappa-t-skjorte, blå hipsterjakke, vintersko, grått skjerf og off/white lue. Underty: ukjend.
Lett på foten: Nei
Frekke innslag: Tja....kryssa tre gonger på raudt lys og gjekk gjennom ei rundkøyring. Ganske veikt.

   

Bergen er i krise! Eller?

Dersom ein skal tru den norske forfattaren Bjarte Samuelsen, er det ikkje tvil om denne saka: Bergen er i krise. Samulsenes siste roman Tang, som nyleg blei lansert på Samlaget, er delvis basert på denne påståtte krisetilstanden, noko forfattaren fyrte oppunder i samband med lanseringsfesten på fotballpuben Champions i Bergen på fredag som var. Samuelsen, som av smått mystiske grunnar (les: bråk i køen ved Garage) hadde tilbragt 8 timar på glattcelle natta før lanseringa, underhaldt dei frammøtte med ei lang oppramsing av negative inntreff i Bergen si historie, slik som bybrannar, Svartedauen, eksplosjonar og politisk fallit. Lista var så dryg at Fotballklubben Brann sitt cupfinaletap i 1987 ikkje ein gong blei nemnt!

Konklusjonen på det smått provoserande, og difor særs morosame, innlegget var at byen er i krise og at bergensarane pr.i dag manglar både identitet og framdrift. Som eit startskot på krisehandsaminga blei "Nystemten" sunge av publikum, med forfattaren sjølv som forsongar. Men dersom tilstanden er like ille som Samulsen vil ha det til, skal det nok meir til enn vindskeive versjonar av arketypiske bergenssongar for å nausta opp i krisa.

(Det skal elles nemnast at det var ein fin lanseringsfest, med opplesing frå Tang, samt fine gjestar: romanforfattar Nils Henrik Smith, som las frå si komande bok Austerrike, og poeten Erlend Nødtvedt)

Etter denne hendinga var det ikkje anna å gjere enn å utføra eige feltarbeid, væpna med mobilkamera og analytisk blikk, i Bergen sentrum. Dette var det eg fann ut:

dsc00547
Graffiti på den kommunalt lovlege veggen på Nøstet.

Noko av det første som kom opp under feltarbeidet var synekomsten av fersk graffiti, produsert av bergensungdom med teft, teknikk og humor. Etter å ha stoppa opp ved dette motivet kom eg i prat med kunstnaren, som framleis var til stades ved åstaden då eg passerte. Han og kameraten sverga begge til old school-graffiti med handhaldne sprayboksar, og ikkje til "nokke sånt juks" (sjablonggraffiti), som dei sjølv uttrykte det. Her var det i alle fall ikkje noko å seie på kvalitet og idérikdom! På den andre sida er jo ikkje graffiti av denne typen akkurat særleg nært knytt til bergensk identitet, så eg måtte kome meg vidare.

dsc00530
Atriumet i Sydneshaugen Skole.

Nygårdshøyden var ein naturleg plass å oppsøkja. HF-fakultet var min læreplass i 6 år og eg har sidan, som tilsett ved UiB, undervist unge sjeler her om livet og kunsten. Det er ein viktig plass i byen og for byen; studentane driv mykje av kulturlivet og held ting gåande. Dei sørgjer også for at Bergen er oppdatert med omsyn til populærkulturelle nyvinningar. Dessutan var eit av punkta på Samuelsen si kriseliste dødsåret til Georg Johannesen, så her måtte eg rett og slett sjekka ut stoda.

Og eg blei nok bekymra: HF-fakultetet slit med pengane (økonomisk krise), prisen på kaffi har auka med 115% på åtte år(kaffikrise!), eg såg ingen kjendfolk (einsemdkrise), studentane ser framleis akkurat ut som studentane gjorde då eg var ny her i 2001 (trendkrise) og tilsettkantina i HF-bygget var ute av drift (nedleggingskrise). Det einaste positive, bortsett frå at det alltid er interessant å vere tilbake på gamle trakter, var dei to gutane som kom ut av døra til inngang B med kvar sin kule hatt (hattekrise avverga). Eg skunda meg ut frå denne kriseramma plassen! Drakk ikkje ein gong opp den rådyre kaffien.

dsc00532
Botanisk hage, UiB.

Kva så med Botanisk Hage? Her har eg dulma etterverknadene av mangt eit krisescenario - eksamensangst, kjærleikssorg, 50 dagar med regn osv. Men eg veit ikkje om Botanisk Hage anno 2009 har denne dulmande effekten. I alle fall ikkje på meg, som sat der i snautt 10 min før eg blei rastlaus og burgalen. Eit eller anna er ute av gjenge i kongeriket UiB, så eg aktiverte bror min og hutla meg i retning Nordnes.

dsc00543
"F**k tha police, comin' straight from the underground!". Bror min, den kulaste duden i heile Bergen. I universet, tenkjer eg me seier.

Lat meg berre seie det straks - eg elskar Nordnes! Eg har alltid sagt at viss eg ein gong skulle budd ein annan plass i byen enn der eg alltid har budd, ville Nordnes stått øvst på lista. Det er garantert den plassen i Noreg eg har vore flest gonger på rusletur, anten i lag med bror min eller i lag med iPod m. kvalitetsmusikk. Nordnes er synonymt med frisk luft, lukta av tang (apropos opninga av denne teksten), havet som slår inn mot byen, jenter (jentene på Nordnes er, merkeleg nok, alltid fleire hakk finare enn i resten av byen) som ligg i graset og les bøker, grilling om sommaren og alt anna som er fint.

Og, heldigvis - heller ikkje denne gongen svikta Nordnes. Då eg sto der ute på spissen og kjende havet pøsa innover fjorden, var det som om alt snakk om krise og panikk smuldra bort. Etter eit godt måltid og ein dugeleg drink på Verftet peika humørpila høgt på barometeret, og bror min og eg tok med oss denne positive kjensla inn til dei meir sentrale sentrumsområda igjen. Kor vidt dette er berre er eit simulakra vil jo syna seg, men på det noverande er eg viljug til å avblåsa krisa og setja kreftene til for å lobbyera heftig for at Bergen må bli hovudstad igjen. 
Med umiddelbar verknad!

dsc00545
Den austtyske spionen Gerald Meinbender på Nordnes-pynten.

 

     

Stikkord:

Sjølvaste Valencia til Noreg!

Gleda var stor i heimen då det synte seg at Stabæk, denne høgst tvilsame fotballklubben frå Austlandet, trekte sjølvaste Valencia CF i play off-kamp til Europaligaen. Gleda blei ikkje mindre då mine to brør og eg klarte å skaffa oss billettar til første kamp, som går av stabelen torsdag 20. august på Telenor Arena. Det er heilt klart trist at ein storklubb som Valencia må skusla bort tid og energi på anna enn Champions League - og ei stor skam at laget må nedverdiga seg til å spela mot norske sengevætarar - men på den andre sida: dette blir min første sjanse til å sjå heltane utfalda seg i røyndomen.

valencia1861c
Haustens store oppgjer på Telenor Arena.

Eg har vore storfan av Valencia sidan laget herja som verst i Champions League på slutten av 90-talet og tidleg 2000-tal. Etter å ha hatt nokre år utan den store fotballinteressa var det Valencia som genererte ny giv for min del. Den gongen som no var laget bygt opp med ei sterk kjerne av spanske spelarar, krydra med utanlandske profilar. Sjefen over alle sjefar var Gaizka Mendieta, kaptein og midtbanestrateg, som dessverre fekk karrieren øydelagt ved å gå til Middlesbrough (Akk!).
  
gaizkamendieta
Gazika Mendieta: el Rey

Argentinske Claudio "El Piojo" López dribla seg stilfullt og hurtig gjennom motstandarane sine forsvar, og det rutinerte forsvaret med Carboni, Angloma, Djukic og Roche var ugjennomtrengeleg. Etterkvart kom tilvekstar som Roberto Ayala, Kily González og den ikkje heilt ukjende John Carew, som tidvis var svært god dei åra han fekk i klubben. Så kom dei triumfrike åra med Rafa Benitez i sjefsstolen, då Valencia tok fleire ligatitlar og europeiske pokalar. Men tidene har endra seg.

carew
John Carew: hittil einaste nordmann i Valencia-drakt.

Etter ein fjorårssesong prega av økonomisk krise og uro, har Valencia tilsynelatande fått på plass frisk kapital og ein fungerande finansiell plattform før sesongen 2009/2010 brakar laus. Det såg ille ut då Raul Albiol forsvann til Real Madrid då overgangsvindauget opna i Juli, men heldigvis er han (så langt, i alle fall) det einaste store namnet som har forsvunne frå klubben. Heite kandidatar som David Villa og David Silva har blitt verande, og begge har ved fleire høve uttrykt sterk lojalitet og ynskje om å fortsetja karrieren i Valencia. Den tredje verkeleg ettertrakta spelaren, unge og lovande Juan Mata, har også stadfesta at framtida ligg i den kvite og svarte drakta på den spanske austkysten.

mata
Juan Manuel Mata: den nye Valencia-generasjonen.

Likevel er det nok laget ein smule svekka samanlikna med sist sesong. Dei må framleis lita på veteranar som David Albelda, Rubén Baraja og Miguel Ángel Angulo, sjølv om ingen av desse blir nøkkelspelarar denne sesongen.  Klubben har ikkje henta inn nemneverdige forsterkingar, men har eit ungt lag med høgt potensiale. Ein ventar enno på at lynvingane Vicente og Joaquin, som begge har rundt 50 landskampar for Spania, skal finna tilbake til godt gamalt slag, og at unge talent som Hedwiges Maduro og Ever Banega skal slå ut i full blome. Av desse er det nok førstnemnde som har best sjanse til å lukkast. Argentinske Banega har så langt utmerka seg meir som ein ivrig nattklubbgjengar enn som den sinnrike pasningsspelaren ein vona at han skulle vere.

Det verkeleg store spørsmålsteiknet er nok likevel keeperplassen. Etter at Santiago Cañizares la inn årene etter 2007/2008-sesongen har ein ikkje heilt kome i gjenge. I fjor var det den middelmåtige brasilianaren Renan som vokte buret. I år må ein velje mellom veteranen Cesar, med fortid i Real Madrid, eller talentet Moya, som er henta inn frå Mallorca. Sistnemnde er lovande, men uferdig. Den som får keeperjobben vil ha framføre seg eit forsvar som i litt for stor grad er avhengig av Carlos Marchena, som rett nok er ein kvalitetsstoppar på sitt beste. Elles ser det nokså tynt ut, med få reelle alternativ om Marchena skulle bli skada. Backane Miguel og Del Horno har mykje å prova før dei igjen kan stemplast med merkelappen 'internasjonal toppspelar', dessverre.

Så kva kan me venta oss neste veke på Telenor Arena? Stabæk har sjølvsagt fordelen av heimebane og at laget er midt i sesongen. Til gjengjeld er dei ikkje i nærleiken av å matcha Valencia på generell kvalitet, tempo og teknikk. Det er nok grunn til å forventa eit Valencia-lag som ikkje køyrer ut i eit drepande tempo frå start av, men som heller kontrollerer og etter kvart overtek kampen med kvikke pasningar og nådelause framstøyt. Eg kan ikkje anna enn å fryda meg over det komande synet av lynhurtige Silva, Villa og Mata mot Stabæk sine defensive flodhestar!

Nemnde eg at eg gler meg til kampen? Ja vel.      

Jæren Musikk

Storgata på Bryne er ofte omtala i lokale media for tida. Mange fryktar at handelen der er i ferd med å døy ut, særleg fordi kjøpesenteret M44 tilraner seg mange kundar og isolerer dei på éin stad. Men det er positive ting på gang i gata, fordi det framleis er aktørar som er viljuge til å satsa på spanande tilbod av høg kvalitet. Den fremste av desse er utan tvil Jæren Musikk, som har gjenoppstått i ny drakt i Storgata 32.

dsc00378
Storgata 32 på Bryne. Jæren Musikk ligg i 2. etasje.

Jæren Musikk er noko av ein institusjon på Bryne. Butikken blei etablert tidleg på 1960-talet. Lenge var drifta basert på ein kombinasjon av platesal og musikkinstrument. Dei nye eigarane satsar utelukkande på sistnemnte, noko som må seiast å vere eit fornuftig val i desse nedgangstidene for musikkbransjen. Og det er ingen kven som helst som no vidareførar drifta: Asgaut Steinnes og Kjell Gudmestad er begge kjend frå legendariske Jærrock; eit band med lang fartstid og rutine frå musikklivet på Jæren. Det er nok ikkje mange som kjenner bransjen og den lokale musikkmarknaden betre enn dei. Og med tanke på at ingen andre fyller denne marknaden skulle ein tru at slik ekspertise ikkje vil gå upåakta hen.

For underteikna har Jæren Musikk ein heilt særskild posisjon. Det er den einaste musikkbutikken eg har frekventert jamleg over fleire år og det var den første plassen eg kjøpte CDar på eige initiativ (Nirvana, Smells Like Teen Spirit i 1994). Bortsett frå min eldre bror var Jæren Musikk definitivt den største påverknadsfaktoren då eg tok mine første vaklande skritt inn i populærmusikken. Somme gonger trødde eg feil (døme: Black Ingvars, Absolute Music, Dave Matthews Band), men eg kom inn på mange gode spor óg (Motorpsycho, Soundgarden, Lou Reed, Nick Cave osv.). Gleda var difor stor då eg nyleg fann ut av butikken framleis er i drift!

dsc00381
Ukulele-utvalet på Jæren Musikk. Eksellent!

Gleda blei ikkje mindre då eg kom opp i 2. etasje og fann eit rikt utval av ukulelar på den eine veggen. Lesarar av denne bloggen blir ofte påminna om denne...vel, eksentriske interessa eg har fått på mine eldre dagar. Elles har butikken eit representativt utval av gitarar av alle slag og ikkje minst ei uhyre interessant utstilling av norskproduserte gitarar frå 1950- og 60-talet. Då eg var innom i dag (1. juni-09) fekk eg ei kort fagleg innføring i gitarhistorikk, då Asgaut Steinnes på generøst vis ausa av sin kunnskap på feltet. Dette kunne det vore særs lærerikt og verdifullt å høyra meir om, gjerne i bokform.

dsc00382
Frå den moderne musikkhistoria: handlaga akustiske gitarar frå 1950- og 60-talet.

Om eg kjøpte noko? Ja, eg skaffa meg ein fleksibel stemmeboks til ukulele m.m. og eit sett rimelege nylonstrenger. I tillegg tinga eg eit trekk (også det særs rimeleg) til ukulelen min.

Så er det berre om å oppmoda alle til å nytta seg av denne flotte tilveksten i Storgata. Skal ein ta gata på alvor er det viktig å trø til, før heile Bryne blir forvandla til eit samanhengande kjøpesenter. I så fall kan ein like godt flytta til Klepp. Og viss ikkje det er ein skremmande tanke, så veit ikkje eg. 

Nytt norsk fotballtidsskrift - Josimar

josimarsmall

Josimar 01/2009. Nytt norsk fotballtidsskrift.

Til alle der ute med stor (les: uhelbredeleg, kronisk) interesse for kombinasjonen fotball/det skrivne ord: Behold! Eit nytt norsk tidsskrift er etablert og det ser lovande ut. Josimar er namnet, inspirert av den brasilianske høgrebacken Josimar som briljerte med fart, teknikk og tunge skot under Mexico-VM i 1986. I følgje Leiaren i første nummer er tidsskriftet tufta på idéen om at "...den entusiasmen, gleden, sorgen og raseriet som følger supporterens liv, ikke må undertrykkes eller skjules når skribenter skriver om fotball." Initiativtakarane definerer seg altså tydeleg som fans, men satsar samstundes på eit intellektuelt, eller i alle fall breiare anlagt, perspektiv samanlikna med norsk sportspresse for øvrig. Og bra er det!

untitled
Josimar: gammal brasiliansk fotballspelar.


Høgdepunkt frå 01/2009 er Hans Kristian Hognestad sin kronikk "Tempel, fengsel eller Disneyland?", som omhandlar nyare tids stadionarkitektur og tribunekultur, og Lasse Midttuns reportasje "Fergie: Veien til Manchester", som kastar lys over Sir Alex Fergusons yngre år som spelar og trenar. Elles er nummeret kjenneteikna av ein dynamikk mellom ulike teksttypar, både med omsyn til sjanger og format. Prisen på Josimar er kr 79,- i ordinært sal, men eit abonnement (10 nummer i året for kr 599,-) kan tingast via denne nettsida.

Og så er det vel berre å bla opp, skulle eg tru? 

Debatt i Stavanger Aftenblad

Mannen, myten, geniet (dvs. meg) er aktuell i dagens papir- og nettutgåve av Stavanger Aftenblad, i høve den pågåande debatten om den rivingstruga Øglændgården. Sjekk det ut: http://www.aftenbladet.no/lokalt/sandnes/1027253/-_Rivning_vil_gjoere_ubotelig_skade.html

A room with a view

Frå min nye bustad i Thorvald Meyers gate 5 kan eg, som det høver seg for ein vestlending med store ambisjonar, sjå ned på hovudstadens mylder av bygningar, gater og menneske. Byen ser både liten og stor ut frå 18. etasje, som er nest øvste etasje i ei sosialdemokratisk utpønska OBOS-blokk frå midten av 1960-talet. Ein fascinerande bygning med interessant fortid. Den opphavlege idéen med byggeprosjektet var å gje rimeleg husrom til unge kvinner; altså var blokka eit ganske framtidsretta initiativ, innsikta mot å leggja til rette for kvinners handlefridom og individualitet i ei tid då dette slett ikkje var eit ukomplisert tema. Og no, på 2000-talet, oppfyller blokka nok ein viktig funksjon, ved å sikra ein komfortabel og strategisk plassert bustad for ein bortkomen jærbu (som altså har store ambisjonar).

 
dsc00129
Utsikt: retning nord/aust. Den dominerande bygningen i forgrunnen er Sagene barneskule.

Når ein står på den vesle balkongen i 18. etasje er det lett å la seg riva med av panoramaet som faldar seg ut. Synsfeltet er stort og rikt på godbitar, slik som Ekebergrestauranten i sørleg retning, men også urovekkande moment som piperøyk frå industribygg og mislykka byggeprosjekt frå samtida. Eit av desse finn seg i umiddelbar nærleik, det keisame Ringnes Park, der ein heldigvis har teke vare på den formidable mursteinspipa på den gamle hovudbygningen frå 1877.


dsc00130
Min næraste nabo (og einaste ven): den flotte pipa på den gamle Ringnesfabrikken.

Det er også høgst vanedannande å studera folkelivet på bakkenivå. Menneske - eg er rimeleg sikker på at dei fleste er menneske, men ikkje heilt - i alle slags variantar hastar gjennom Thorvald Meyers gate i begge retningar, på veg mot alt frå samfunnsnyttige gjeremål til dirty deeds done dirt cheap. Nabolaget, som ligg i grenselandet mellom Torshov og Grünerløkka, er både respektabelt og snuskete. Denne spennvidda gjer det desto meir spanande å bu her! Ein kan like gjerne støyte på uflidde menn med buskete skjegg og problematisk kroppslukt som trendmagasinaktige kvinner i midten av 30-åra, som mest sannsynleg er advokatar, eigedomsmeklarar og/eller finansanalytikarar. Det varierte klientellet gjer at morgonkaffien på balkongen, som eg gjennomfører uansett verforhold, kan karakteriserast som ei blanding av oppvakningsritual og sosialantropologisk manøver.

Så får me sjå korleis ein jærbu vil påverka den lokale dynamikken i tida som kjem.

They shook us all night long!

AC/DC, også kjend som Aisi Daisi i enkelte krinsar på Jæren, innleia Europa-delen av verdsturneen sin på forrykande vis i går, onsdag 18. februar, i nyopna Telenor Arena på Fornebu. Arenaen var veleigna i forhold til lyd og lys - dette var nemleg ypparleg! - men svak med omsyn til servicetilbod, kø- og trafikkavvikling. Me får tru at dei negative aspekta kan rettast opp når arrangørane får meir erfaring. Ved dette høvet var det nemleg katastrofalt ved konsertslutt: endelause køar med ubehageleg trengsel inne på stadion, etterfylgt av ei upraktisk løype til offentlege transportmiddel. Denne problematikken medførte at det alternative døypenamnet Telehor Arena gjorde seg gjeldande i debatten på Dagblablabla sine nettsider.

dsc00074
Telehor Arena før konserten. Ein billig lommeversjon av Allianz Arena.

Men konserten var heldigvis i ei heilt anna klasse enn arrangementet. Frå lyset vart dempa og opningsvideoen til "Rock'n'roll Train" booma ut til siste akkord av avsluttingslåten "For Those About To Rock", hadde den populærkulturelle institusjonen AC/DC sitt publikum i eit herleg sveitt grep. Den halvgeriatriske kvintetten såg uforskamma unge og vitale ut, særleg den struttande vokalisten Brian Johnson og lead-gitarist Angus Young, som venteleg var kveldens helt for mange av dei frammøtte. A. Young var ikkje berre i konstant fokus på scena, men også i det visuelle bakteppet og den fysiske scenografien.  Men Johnson var også imponerande aktiv og utadvendt, heile tida i direkte kontakt med mosh-piten rundt scena. Begge dei to ungdomsgamlisane var dessutan flittige til å ta turen ut på den sentralt plasserte moloen, for på den måten å auka jubelen også lenger bak i arenaen.

dsc00088
Frå venstre: Cliff Williams, Brian Johnson og Angus Young. Let there be rock!

Trioen bak dei to frontmennene var også verdt ein observasjon. Rytmegitarist Malcolm Young - den eigentlege sjefen i bandet, i motsetnad til kva mange trur - og bassist Cliff Williams på kvar si side av trommis Phil Rudd. Sistnemnte såg mest av alt ut som ein handverkar på nok eit rutineoppdrag, mimikklaus og jordnær. Men du all verda for eit tett driv! Hr. Williams på bass hadde ikkje fullt så strame bukser som i glanstida, men bidro med flott hår og enkelte framstøyt som backingvokalist. Malcolm Young styrte det heile med stram regi, trygg backingvokal og riff med høgare presisjonsnivå enn nanoteknologi.

Og låtlista var, som forventa, gamle songar om igjen. "Back In Black", "You Shook Me All Night Long", "Hells Bells" og "Shoot To Thrill" frå det beste Johnson-albumet, Back In Black, og sjølvsagt den beste enkeltlåten frå Johnson-perioden, "Thunderstruck". Like eins kom det Bon Scott-materiale i form av "Dirty Deeds", "TNT", "Highway To Hell", "Let There Be Rock" og, svært gledeleg for mitt vedkomande, "The Jack" - den aller mest skitne bluesen i rockhistoria. Johnson song dessverre liveversjonen av teksten, som er etter mitt syn er for bokstaveleg og direkte samanlikna med den meir, tja...subtile albumversjonen frå High Voltage. Allsongen på "The Jack" er noko av drygaste eg har opplevd i konsertsamanheng - sublimt og herleg frekt! Då songen vart runda av med Angus Young sitt obligatoriske strippenummer var det like før himmelen fall i hovudet på oss.

Elles var det ein opptur at dei fem låtane frå Black Ice haldt tilsvarande nivå som dei store klassikarane frå backkatalogen. For min yngre bror gav "Anything Goes" ekstra lykkerus, medan "Big Jack" stod høgast i kurs hos meg. Det kjennes uansett bra å ha opplevd AC/DC med nytt materiale som styrka snarare enn svekka konserten. Rein reproduksjon av gamle hits ville ikkje vore det same.

Det ville vore idioti å påstå noko anna enn at AC/DC anno 2009 er eit band/fenomen som flyt på ei parallell dyrking av eiga myte og rockklisjear. Dei tyr til for lengst oppbrukte sexreferansar, høglydte gitarriff, breibeint posering og scenografiske effektar som tenderar mot det banale; ei oppblåst kjempedame under "Whole Lotta Rosie", eit bombefly som slepp ut gitarar i videoen til "War Machine" og den kjempesvære klokka som vert fira ned under "Hells Bells". Kanonfyringa under "For Those About To Rock" må heller ikkje gløymast. Likevel er det noko grunnleggjande elskeleg ved det heile. Når den 53 år gamle Angus fyk over scena i skuleuniforma si som ein rebelsk tenåring, når han vert heist opp på eit podium ute på moloen, når han, drivande våt av sveitte, pløyer gjennom samtlege bluestriks i boka og fleir til i løpet av ein fem minutt lang gitarsolo, er det som om summen av alle dei fordummande enkeltdelane går opp i ei høgare eining av pur kvalitet. Og det står unekteleg respekt av måten AC/DC stadig forvaltar og foredlar rocken som kunstform i det 21. hundreåret. Hatten av!

Første rapport frå Oslo

Mine to første veker i hovudstaden har vore prega av rock, kulde og innflytting på kontor og i mellombels bustad. Eg har notert meg at Oslo er ein by med rikt uteliv og framifrå kollektivtilbod, og at det er kortare avstand mellom Bislett og Grünerløkka enn eg trudde. Det er bra, ettersom min daglege tur-retur jobb går føre seg mellom nett desse. Hadde det ikkje vore for snøen, hadde den drygt 10 minutt lange spaserturen frå Sofiesgate 3 til Maridalsveien 29 vore ein sann fryd. Akkurat no er det litt stress, men absolutt overkomeleg.

Det var akkurat på denne strekningen eg knipsa mitt første Oslo-bilete med mobilen. Eg kunne rett og slett ikkje dy meg då dette dukka opp:

dsc00048

Dette folkelege fyndordet kan ein finna kvar som helst, anten ein er på ein busshaldeplass på Lyefjell eller i nærleiken av Oslos hippaste bydel. Kanskje ikkje særleg subtilt, men utruleg verknadsfullt! I dette tilfellet har fleire rundar med mislukka fjerning inkorporert teksten i betongveggens grove tekstur. Det fysiske strevet med å fjerna taggs som dette berre understrekar den slitestyrken det urbane språket har, sjølv på sitt mest idiotiske og infantile. Ikkje minst gav 'verket' meg - og heilt sikkert andre óg - ein god latter m. frostrøyk i Oslo-kulda.

Denne opplevinga som kom ein måndag morgon i Oslo fekk meg dessutan til å tenkja på ein taggar, ein som herja Bryne midt på 1990-talet med signaturen "Guess hwo it was?". Den som kan fortelje meg kven den ansvarlege var, skal verta heidra med gull og grøne skogar på denne bloggen. Og var "hwo" eit utslag av analfabetisme eller sinnrik leik med språket? Den som berre visste det.

Vel, meir om Oslo etterkvart.

Mørkets Tårn er snart ferdig

Og jau, det er god utsikt frå øvste etasje, kan Stavanger Aftenblad melda om i dag. Det må ein verkeleg kalla banebrytande nyhende, at det er god utsikt frå toppen av ein 65,5 meter høg bygning som ligg i eit landskap med paddeflat topografi. Spørsmålet som må stillast er vel om det faktisk er verdt å betala 250 millionar kroner for denne utsikta, som etter mitt syn er det einaste tilnærmingsvist spektakulære ved bygget. Faktisk så er utsikta vel så god - og heilt gratis - på gode, gamle Tinghaug. Tinghaug ligg rett nok i Klepp kommune, men er nært knytt til Bryne, både geografisk og kulturelt sett.

hoghus
Mørkets Tårn under oppføring.

Mørkets Tårn fell inn under kategorien 'generell kontorbygning'; ein bygningskategori som kort sagt er definert av sitt bruksformål (kontor evt. næring) og eit sjablongbasert arkitektonisk uttrykk. Verda har vore vitne til eit osean av slike bygningar sidan gjenreisinga av Chicago på 1870- og 80-talet, der ein fekk oppført mange tidlege døme på høghus med stål- og betongkonstruksjon og curtain walls. Trass i bakmennene - av ein eller annan grunn er det alltid mellomaldrande menn som står bak slike prosjekt - sine mange freistnader på å baka inn innovasjon og visjonær kraft i bygget, representerer altså Mørkets Tårn eit over hundre år gamalt formspråk. I tillegg til å trekkja sterk tvil om prosjektet kan kallast nybrotsarbeid, stiller denne kjensgjerninga den påstått lokale signalkrafta i eit snodig lys - ein er i ferd med å sluttføra eit slags monument over Bryne som by på 2000-talet ved å gripa tilbake til ein arkitektur som vart utvikla før Bryne vart grunnlagt, og som på ingen måte kan relaterast til jærsk byggekunst.

I debatten om Bryne har eg tidlegare uttrykt ein viss skepsis til alle som har tala varmt om arkitektur av typen som nærast veks opp av det lokale jordsmonnet for eigen maskin; ein eviggyldig jærsk prototype, der alt frå grastustar, kumøkk og jærsk diktarkunst er implementert i byggverket. Ytringar av denne arten har vel meir vore prega av utopisk nostalgi enn berekraftige idéar. Dessverre er det ikkje mykje fint å seie om det som snart (10. nov -09) er ein synleg realitet, som vel må seiast å stå for det motsette av det dei utopiske proteksjonistane har ynskja seg. For, i staden for å satsa på anten a.) eit eksperimentelt prosjekt med potensiale til å skilja seg ut i den store vrimmelen av nybygg eller b.) eit prosjekt som tek opp noko lokalt, noko særeige ved Bryne, har ein enda opp med ein preglaus mastodont, eit glatt og uendeleg keisamt bygg som ikkje har noko anna å by på enn høgda. Og kven som helst kan jo byggje i høgda - t.o.m. Klepp kommune har tenkt i dei banane - så Mørkets Tårn er i beste fall ein parantes i den store samanhengen. I verste fall ein uhyre kostbar katastrofe.

Men du all verda for ei gjæv utsikt.....

Oasis i Oslo Spektrum

Eg  skal gjerne innrømma det - dei siste konsertane eg har vore på har stort sett vore med band og artistar i kategorien 'gamle heltar'. Ministry, R.E.M., Bob Dylan, Public Enemy...ikkje akkurat pensum for dagens ungdomsskuleelevar. Dessverre, vil eg nok seia, men lite å gjera med. Den oppgåva får eg eventuelt gå laus på seinare i livet. Den siste tilveksten på konsertlista mi kom for to dagar sidan. Heller ikkje denne konserten braut med 'gamal helt'-tendensen: Oasis kom inn i livet mitt hausten 1995, då eg var vitne til musikkvideoen til "Roll With It", andre singel frå (What's The Story) Morning Glory.  I det denne videoen rulla over skjermen, skjøna eg at grunge, med sine tilhøyrande grøne militærbukser og vide flanellskjorter,  hadde utspelt si rolle. Frå no av var det lett modifisert Beatles-hår, arrogante positurar, hendene på ryggen og ausande gitarspel som stod på menyen. Og det haldt seg slik nokre år framover i tid, heilt til alle andre enn britisk musikkpresse hadde forstått at Oasis hadde hatt sine beste år midt på 90-talet.


oasis 1994
Oasis anno 1994. The Sex Beatles?

For ein skal argumentera godt for seg dersom ein ynskjer å koma unna med påstanden om at Oasis har gjeve ut viktige album etter dei to første. Fine enkeltlåtar, ja vel, men generelt sett tynne greier.  Men så, omsider, kom det faktisk ei ny utgjeving av ein viss klasse, nemleg fjorårets Dig Out Your Soul. På bakgrunn av dette fann eg ut at det kanskje kunne vere verdt 450 kroner for å oppsøkje Oslo Spektrum ein kald vinterdag (ein tysdag, attpåtil).


oasis 2009
Oasis anno 2009. The Geriatric Beatles?

Og no i etterkant må eg seia meg godt nøgd med det eg var vitne til. Oasis baud på alle mine gamle favorittar, slik som "Cigarettes And Alcohol" og "The Masterplan", og dei nye låtane gav det eldre materialet fornya kraft. Noel Gallagher var ein betre gitarist enn nokosinne, og lyden var jamt over akseptabel. På minussida må det nemnast at stemma til Liam var puslete, særleg på dei 2-3 første songane. Han mangla både kraft og klang, men det tok seg opp. Det var langt meir imponerande å høyra dei 4 songane som Noel song lead på, og undervegs var backingvokalen hans ofte meir framtredande enn leadvokalen til Liam.

Det var for øvrig eit ganske underleg publikum til stades i Spektrum denne tysdagen. 80% må ha vore under 20 år gamle, noko Noel kommenterte frå scena: "Are you on a fockin' schooltrip or somethin'"? . Den låge snittalderen var uventa. Eg ville ha trudd at aldersgruppa 28-35 skulle dominera, men desse (oss, må eg vel seia) var i klart undertal. Det var heilt klart gledeleg å sjå at ein ny generasjon har oppdaga Oasis. Kanskje pensum i ungdomsskulen er av høgare kvalitet enn eg trudde? At gamlefansen ikkje møtte opp var nok hovudårsaka til at Spektrum ikkje var utseld. I tillegg får me skulda litt på at det var ein tysdag.  Med tanke på kor ufatteleg populære Oasis var for 10-15 år sidan, var det ein tanke sørgjeleg å kikka opp på den glisne tribunen.

While My Ukulele Gently Weeps

2009 har opna ganske offensivt frå mi side, med fleire djerve påstandar framført i ymse sosiale lag om at eg, meisteren frå Jæren, skal verta ein ukulelevirtuos innan utgangen av året. Ingen enkel påstand å leva opp til, men takka vere fjorårets mest geniale julegåve - jepp, du gjetta det: ein ukulele! - kan kanskje dette utvikla seg frå snakk til realitet.


Eg har skrive om ukulele i denne bloggen før, men ein god ting kan aldri gjentakast for ofte. Sist gong fokuserte eg på den fine utlånstenesta ved musikkbiblioteket i Stavanger. No vil eg gjerne skriva litt meir inngåande om ukulelen som instrument, livsstil og musikologisk myte.
 
georgeharrisonukuleletall
George Harrison nølte ikkje med å ty til ukulele.

Mange oppegåande menneske lev i den trua at ukulelen har sitt opphav på Hawaii. Det er feil, feil, feil! For, som www.ukulele.no kan opplysa, "Mens ukulelen vanligvis blir sett på som et instrument med opprinnelse i Hawaii, har den i virkeligheten sine røtter fra Portugal". Det er imidlertid korrekt at ukulelen har sterk tilknyting til Hawaii, ettersom portugisiske sjømenn introduserte ibuarane der for instrumentet seint på 1870-talet. Sidan den gong har det bygt seg opp ein solid hawaiisk ukulelekultur; ein kultur som har vorte sementert gjennom ei rekkje populærkulturelle framstillingar og kjende personar (sjå bilete over og under).

ukulelebeatles
John Lennon var heller ikkje framand for konseptet.
 
For øvrig skal ein alltid vere varsam i bruken av omgrepet 'opphav'. I ukulelen sitt tilfelle er det for så vidt korrekt å referere til Hawaii, fordi det var der instrumentet vart utvikla til den forma det kan identifiserast ved i dag. Dei portugisiske sjømennene spelte eigentleg på ein forløpar, eit firestrengs combo ved namn cavaquinho, machimbo, machete m.fl. Dette har igjen forgreiningar til ymse europeiske strenginstrument innan gitarfamilien. Hovudskilnaden mellom ein ukulele og ein canaquinho er stemminga. Sistnemnte er stemt D-G-H-D, som ikkje er å finna blant dei ulike oppsetta for ukulele.

ukulelesrockstar
Ukulele Rock Star - den postmoderne varianten. 

Og no lurar du vel fælt på kva slags musikalsk tradisjon ukulelen høyrer inn under? Vel, det finst fleire svar også her. Ukulelen er sjølvsagt nært knytt til hawaiisk tradisjonsmusikk, men har vorte appropriert med høg frekvens dei fleste stader i verda. I Sambandsstatane og Europa fann ukulelen vegen til jazz, blues, vaudeville, country, og seinare til den moderne popmusikken. På grunn av det enkle formatet og den anvendelege klangen er det få samanhengar der ukulelen ikkje kan passa inn. Ikkje minst er det eit populært bruksinstrument, praktisk og billig som det er.

Det er ikkje enkelt å trekkja fram nokre favorittar frå den svære jungelen av ukulelemusikk, men eg skal likevel gjera eit forsøk. The Ukulele Orchestra of Breat Britain kan aldri undervurderast, men dei har eg presentert i bloggen før. Generelt sett er det mykje godt ukulelestoff på youtube. Her har me den amerikanske songar/låtskrivaren Amanda Palmer, kjend frå duoen the Dresden Dolls, med ein fin coverversjon av Radioheads "Creep". Vidare har eg sans for denne tagninga av Britney-låta "Toxic". Ragnar Hovland (bilete under) har gjort ukulelepunk til ein farsott på norske litteraturfestivalar, her kan du sjå to amerikanske dudar som spelar Ramones. Og, for å demonstrera at ukulele også er på nett med vår tids dataspelkultur, byr eg på ein medley med tema frå Zelda. Til slutt eit klipp med ein skodespelar eg set stor pris på, William H. Macy, som spelar ukulele på eit TV-program.

hovland ukulele
Ragnar Hovland (høgre) syner fram ukulelen sin. Og nei - det er ikkje metaforisk meint.
 

Når du først har skaffa deg ukulele, vert det fort ein livsstil. Det er ikkje til å unngå, så ta deg i akt! Den hendige storleiken gjer at du uanstrengt kan ta fram ukulelen på fest, på jobb, på litteraturfestivalen eller i bilen - jamfør den gongen då Stian Carstensen vart stoppa i ein trafikkontroll utføre Oslo med ein banjo i fanget - kort sagt over alt. Ukulelen er så liten og søt at det er enkelt å unngå kritikk frå omgjevnadene. Min yngre bror, som allereie etter eit par dagar ergra seg grøn over øvinga mi, er unntaket frå dette. Men så lenge ein held seg på ein viss avstand frå han, bør det gå bra. Og til alle dykk der ute som slit med kjærleiken: det finst sterke indisium på at ukulelen oser av romantisk tiltrekkingskraft. Så er også det nemnt.

Strålande Svenssen-kritikk i Stavanger Aftenblad

Denne kan lesast på følgjande lenke:

http://www.aftenbladet.no/kultur/plate/969522/Leker_seg_med_60-tallet.html


Dernest er det berre å ta av seg hatten. Og til alle dykk uoppdaterte bakstrevarar der ute - kjøp albumet!

Visions of the Nairobi Beyond?

På slutten av fjoråret vart det rapportert at den kenyanske regjeringa ynskjer å iverksetja eit svært ambisiøst byplanprosjekt ved namn The Nairobi Metro 2030. Gjennom dette er intensjonen å gjera landets hovudstad til ein by å rekna med, ikkje berre på det afrikanske kontinentet, men også på den globale arenaen. The Nairobi 2030 er i sanning ei djerv satsing på alle vis. Ei estimert budsjettramme på i overkant av 3 billiardar kroner (!) fortel om ei koalisjonsregjering som verkeleg trør til for å skapa ny giv og optimisme i eit land som har hatt, og framleis kjem til å ha, sine komplikasjonar i mange ledd av samfunnsutviklinga.



kenyatta international conference center
Downtown Nairobi: Uhuru Park i forgrunnen, Kenyatta Conference Centre i bakgrunnen.

Det kan herska liten tvil om naudsynet av ei planmessig oppdatering av Nairobi. Den gjeldande meisterplanen er frå 1948, dvs. frå ei tid Kenya framleis ikkje hadde lausrive seg frå den britiske kolonimakta, og er slik sett både i utakt med tida og det kulturelle klimaet.  Nye planar har vore på trappene ved fleire høve, slik som "Nairobi We Want Action Plan" frå 1993, men få av desse har vorte realisert anna enn som små bitar i det urbane puslespelet. Så spørs det, då, om det som no er under utvikling vil slå ut i full blome. 

Metro 2030 inneheld mange velkjende grep og forlokkande element. Eit sentralt punkt i planen er fokus på effektivisering av infrastruktur, der særleg bane- og kollektivtransport skal styrkast. Vidare er Nairobis utdanningsinstitusjonar eit satsingsområde. Oppreinsking av hovudstadselva Nairobi River er med, saman med generelle avsnitt om miljø, reduksjonar i utslepp og forureining. Kampen for å ivareta dei grøne areala, ei sak som Nobelprisvinnar Wangari Maathai fekk fram i søkelyset på 1980- og 90-talet, kjem som ei naturleg forlenging av desse. Eit siste punkt eg vil trekka fram er målretta bruk av areal, der strengare spesifikasjonar for bruk av eigedommar vil verta eit verkemiddel. Dette kan kanskje strama opp i noko av det urbane kaoset som kjenneteiknar Nairobi pr. i dag.   

Utfordringane som ligg føre er enorme. Ein ting er det økonomiske: det vil krevja 47 år med bruk av heile Kenyas nasjonalbudsjett for å realisera 2030-visjonen. Sjølv om budsjettet eventuelt vil kunna aukast i åra som kjem, må det likevel eit formidabelt løft til for å skaffa slike pengesummar på bordet. Så har ein alle dei negative faktorane som allereie finst i byen. Like oppunder 50% av ibuarane i Nairobi lev under fattigdomsgrensa. Byen har fem store slumområde, kor av Kiberia er blant dei største i heile Aust-Afrika. Ibuartalet har auka med høgt tempo dei siste 20 år. Denne veksten vil etter alt sannsyn halda fram med enno høgare tempo dei neste 20; og med mindre noko banebrytande skjer vil tilveksten i stor grad skje i slumområda. Primærbehov som hus, vatn, sanitæranlegg osv. må dekkjast før ein kan løfta byen til eit høgare nivå. 

Sustainability er eit gjennomgangsord i den visjonære planen. Er det noko Nairobi har mangla dei siste 30-40 åra, så er det berekraft og kontinuitet i byutviklinga. Idéane og tankane har vore store, men av ymse årsaker har det vore eit overhengande problem å skapa jamn vekst og stø kurs i Kenya. Fjorårets tumultar i høve presidentvalet eksemplifiserte dette på ein tydeleg, men akk så sørgjeleg måte. Lat oss tru at det nye samansette politiske apparatet ber von om betre og meir stabile tider.

kikkertbygget
Eit blikk på gatelivet i travle Nairobi. Transport vert ein hard nøtt å knekka i den nye planen.

Mange kommentatorar har alt stilt seg spørsmålet om kor vidt 2030 er eit langt nok perspektiv for ein plan av dette formatet? Det verkar nærast utopisk å tru at landet kan få til alt det planen inneber. Og skal ein verkeleg forprioritera Nairobi framfor resten av landet på denne måten i så lang tid framover? På dette punktet minnar Nairobi-planen om byutviklinga i Beijing, som har vore det sentrale leddet i ei overordna kinesisk utviklingsstrategi, der satsinga på hovudstaden har intendert framgang elles i landet. Dette var særleg synleg då Beijing var vertskap for sommar-OL i 2008. Eit interessant aspekt ved byplanen for Nairobi er at også denne rettar seg også mot idrettsarrangement på vegen mot endeleg realisering: det er eit uttala mål at Nairobi skal husa All African Games i 2015 og Commonwealth Games i 2018.  

Det skal uansett verta svært interessant å følgja prosessen i Nairobi og Kenya vidare i åra som kjem.

Oppsummering og frampeik

Det er dag 2 av 2009, og kva er vel meir naturleg enn å foreta ei kort oppsummering av året som var og koma med nokre bombastiske profetiar om året som ligg føre?
 
spania
Spanske spelarar i jubelrus etter EM-triumfen i 2008.
 

På eit overordna plan var 2008 året då ein afroamerikanar klatra til topps i Sambandsstatane, då Spania (endeleg!) vann fotball-EM for menn, då Stavanger var europeisk kulturlandsby, då orda 'finans' og 'krise' hang nøye i hop, då ein mektig posisjon i det norske samfunnet plutseleg vart ledig, då ein finsk forhandlingsmeister fekk Nobels Fredspris, då gamle heltar nok ein gong måtte ta saka i eigne hender og redda rocken, då ein dansk grinebitar forsvann frå ein viktig norsk kulturinstitusjon, då eit totalitært regime i Asia var vertskap for dei olympiske sommarleikane og då det vart vedteke at eit ikkje fullt så totalitært regime i Nord-Noreg berre kan gløyma å arrangera vinter-OL i 2018.


2008 var også året då skjegg gjorde seg sterkt gjeldande i populærkulturen, då den stakkarsleg middelmåtige Aksel Hennie medverka i 22 av totalt 19 norske spelefilmar, då eit i utgangspunktet usympatisk lag frå Austlandet vann Tippeligaen på imponerande vis, då verdas vakraste fotballklubb lenge hadde stø kurs mot nedrykk til Sub-Adeccoligaen, då fleire norske kommunar tapte store pengesummar som følgje av TERRArisme, då stabbur og mobiltelefoni var kritiske ankepunkt i norsk politikk, då den bergenske folkesporten bybrann kom på moten også i andre byar og, ikkje minst, så var 2008 året då soulmeisteren Isaac Hayes parkerte gullfrakken ein gong for alle.
 
michaelstipere694634a
R.E.M., her ved Michael Stipe, var eit høgdepunkt for min del i 2008.

På eit personleg plan var 2008 året då eg hadde tre ulike jobbar og lite ferie, då eg var på Bob Dylan-konsert for første gong og R.E.M.-konsert for andre, då eg hadde mitt livs mest interessante busstur (med dertil høyrande etterspel), då eg var på studietur i Liverpool, då eg lærte meg å spela ukulele, då eg var medlem i Stavanger badmintonklubb, då eg takka nei til fast jobb (idiot!), då eg var på langt fleire kurs og seminar enn det som er tilrådeleg, då ?Only a lad? med Oingo Boingo var den mest spelte songen på iPoden min, då eg arrangerte DOCOMOMO-ekskursjon til Stavanger & omeign, då eg debuterte som kunstkritikar, då eg scora fire brukbare mål men sleit med teknikken for bedriftslaget til Stavanger kommune, då eg vart den stolte eigar av tre Mighty Boosh t-skjorter og to elegante herrehattar, då The Wire var favorittserien min og då eg var til stades under Litteraturdagane i Vinje. Hm. Ikkje verst. 

2009 har opna brutalt, med krigføring i Midt-Austen, nedgang på internasjonale børsar og aukande arbeidsløyse i Noreg. Likevel er det mykje å sjå fram til. 2009 er året for nytt leiarskap i Sambandsstatane, for opninga av Nou Mestalla, for meir pengar til norske kommunar, for fokus på norske kulturminne, for ny Pål Jackman-film, for Ranglerock 2009, for nytt Bruce Springsteen-album og, som om ikkje dette er nok, vert 2009 også året for kulturfestival i Kopervik!
 
motorvegkryss
2009 vil i stor grad handla om motorvegar.

For min eigen del vert 2009 året for flytting til Oslo, for djupe tankar og refleksjonar rundt motorvegar, for kvalitetstid med min splitter nye ukulele, for mobilkamera med betre oppløysing, for fleire stilfulle hattar, for bukser som er (om mogleg) endå smalare nede, for trompetfestivalen i Guca, for skepsis til kva Bryne FK kan utretta i løpet av sesongen, for dromologiske tiltak, for ein meir fleksibel kvardag, for gjærbakst av høgaste kvalitet, for tilskiping av det beste tidsskriftet verda har sett, for australsk kenguruskjending og for nye utfordringar av ymse slag.
 

2009 kan lett verta eit bra år. Trur eg.

Oh behold, it's Svenssen!

Jæren fornektar seg ikkje når det gjeld å forsyna verda med kulturuttrykk av høgaste kvalitet. På litteraturfeltet gjer både gamle og nye aktørar seg gjeldande i offentlegheita sitt lys, og innan populærmusikken er det få andre område i Noreg som kan skilta med band av tilsvarande kvalitet som dei Jæren har fostra på 2000-talet. Og no har det sanneleg kome ein ny tilvekst av ypparste klasse - Svenssen, som i desse dagar er aktuelle med sitt første album.

svenssen cover
Svenssen - debutalbumet. Kan kjøpast i ein landhandel nær deg.

Å kalla Svenssen for ein ny tilvekst er kanskje å leika med ord, ettersom bandet har eksistert både lenge og vel (les bandhistoria her) målt etter gjennomsnittleg levetid for popband. Gjennom sine relativt sett mange konsertar, og gjennom den sentrale rolla bandet har hatt i forhold til Ranglerock, er dei ganske så velkjende på Bryne og den nære omeigna. Men no som dei for første gong er å finna i albumformat, må det vere lov å nytta ord som nytt og aktuelt. 

Det sjølvtitulerte debutalbumet kom ut i veka som var og er (enn så lenge?) kun tilgjengeleg i to butikkar: Coop Obs! og Orre Libris på Bryne. Eksklusivt skal det vere! Førsteopplaget er, om eg ikkje tek feil, på 1000 eksemplar, så her gjeld det å kjenna si vitjingstid før alle dei lokale feinschmeckerane har kjøpt opp alt!  

For dette er ei plate som alle dei som ynskjer å verta tekne på alvor i det postmoderne samfunnet må ha. Ikkje fordi Svenssen har funne opp det popmusikalske krutet eller hjulet med denne utgjevinga, men fordi plata representerer kvalitet av eit anna slag enn det som elles er å finna i samtidas popverd - som lyttar vert du ikkje plaga av fancy-pancy synthtlefling, slitsame "binka-bonka"-rytmar eller liknande Neptunes/Pharrell Williams-tricks av den billige sorten. Produsent Gunnar Tønnesen har sørgja for eit direkte, men på ingen måte keisamt, lydbilete som kler låtane og får fram den umiskjennelege Svenssen-lyden: suverent treffsikre vokalharmoniar, presise gitarriff, duvande bass og ein drivande rytmeseksjon, der særleg tamburinspelet er utført med ein uvanleg høg dose entusiasme. For ein tangentmann som meg er det også kjekt å høyra den gamle ringreven Torstein Obrestad bidra med sitt kløktige spel på fleire av låtane.   

Men som sagt, ikkje forvent krutet eller hjulet i ny form. Svenssen har aldri lagt skjul på det som er heilt openbart for alle som har litt musikkhistorisk oversikt, nemleg at låtane deira legg seg nært opptil visse forgreiningar innan britisk 60-talspop: Kinks og Small Faces i sær, men også Rolling Stones, Beatles og tidleg the Who. Under Ranglerock 2008 framførte dei ein feiande flott versjon av Kinks-låta "Dead End Street", så dette er eit element som stikk djupt. Inspirasjonskjelder kan du lesa meir om her, lytta til på radioen, og ha i bakhovudet når du høyrer meir på albumet.

208kinksraydavies19833web
Ray Davies: stripete jakke frå 60-talet.....

I og med at Svenssen er eit nytt band som grip tilbake i tid, er det også naturleg å referere til to av mine absolutte favorittband gjennom tidene: The La's og XTC (sjå omtale her og her). Begge desse var tungt inspirert av 60-talet, særleg med omsyn til harmoni og melodiar, men gav det heile ei annleis innpakking; XTC gjorde 60-talet om til 80-tals undergrunnspop, the La's sette i gang 90-talets britpop. No har Svenssen gjort nok ein vri på denne vinnarformelen, ved å ta 60-talet inn på 2000-talet, miksa det i ein jærsk blender og skriva låtar som både er tru mot kjeldene og som har sine eigne signaturar. Godt gjort, og slett ikkje ein enkel jobb!
 
svenssen
...kan sameinast med stripete bukser frå 2000-talet.

Det skal ikkje undra meg om dette Svenssen-albumet  dukkar opp igjen i denne bloggen om 10 år, men då under rubrikken "Populærkulturens skattkiste".  

Lat meg til slutt leggja til at "Casual brothers" er min Svenssen-favoritt akkurat no, så får eventuelle lesarar heller koma med andre alternativ.

Black Ice Tour

Her kan dykk sjå opninga av den no pågåande verdsturnéen til AC/DC.

http://www.youtube.com/watch?v=uoAkay5DSHc

Vokale prestasjonar

Frasering og diksjon er to viktige parameter i vokalfaget, men dei vert ofte underordna klang og tone i spørsmål om stemmekvalitet. Ta til dømes den evigvarande diskusjonen om kor vidt Bob Dylan "kan" synga. At eit slikt spørsmål i det heile teke kjem opp i tilknyting til ein fraseringsmeister og diksjonskunstnar som Dylan, syner at desse elementa ikkje vert verdsett på same måte som klang og melodiøsitet; at dei nærast vert rekna som noko utanom sjølve songen, som tilleggsfaktorar. Det syner nok også at frasering og diksjon er nærare knytt til tekst enn melodi, som i mange tilfelle er lettare å få tak på, sjølv om det heile sjølvsagt heng nøye saman. Det handlar også om å kjenna til og setja pris på ulike klangideal og songtradisjonar. Dylans til tider nasale røyst er knytt til amerikansk tradisjonsmusikk, som folk og country, der det å syngja med klassisk, klar stemme slett ikkje vert framelska.


bassbob
Bob "Bootsy" Dylan, her i sin slap bass-periode på midten av 60-talet

Og kvar ville rocken vore utan det enorme mangfaldet av vokalmessig tilnærming som dei siste 50 åra har bydd på? I Johnny Rottens snerrande brauting, Tom Waits raspande buldring, P. J. Harveys intense maning, Freddie Mercurys kraftfulle spennvidde og Mark Knoplers sobre vokale rusleturar finn ein heilt forskjellige typar uttrykkskraft. Medan somme har hamna i rampelyset grunna klårleik og engleklang, har andre funne sin plass ved å strekka seg så langt vekk frå den klassiske skjønnsongen som mogleg. Sjå berre her.


Eit viktig poeng med Dylan er at han, i alle fall i periodar, også har hatt stemmeprakt i meir tradisjonell forstand, som dette klippet provar. Men det er innan dei oppføre nemnte parameter han verkeleg finn seg på øvste hylle. Dette gjeld for alle ledd i karrieren hans, frå dei såkalla protestsongane hans frå tidleg på 60-talet, hans ordrike og metaforiske rockepos i tida som fylgde og seinare framstøyt. Stemma hans har heile tida endra seg, og songane vert framført i stadig nye versjonar. Under hans siste turné, som eigentleg heng saman med the Never Ending Tour, hadde eg den store gleda av å sjå Dylan live for første gong. Både han og bandet lét bra, og den klangmessig sett fallerte stemma hans leika seg i kreative fraseringar. Dette medførte at det var vrient å syngja med på velkjende songar, men samstundes heva det konserten langt over det å vere ein geriatrisk variasjon over fortidas stordom. Også på dei 4-5 siste studioalbuma, som alle er av høg kvalitet, makter Dylan å gjera store ting med det - altså mangelen på "fin" klang - som for andre ville vore ein hemsko.


Når det gjeld frasering og diksjon i rocken kan det ofte, men ikkje naudsynsvis, koma til konflikt mellom særpreg og tydeleg formidling. Diksjon dreiar seg tradisjonelt sett om å framføra ein språkleg bodskap på ein måte som gjer det vert lettare for mottakaren å forstå det som vert kommunisert. Men i mange tilfelle har rockvokalistar profilert seg ved å gjera det stikk motsette. Dette gjeld kanskje særleg innan indierock og andre (såkalla) alternative rørsler, der det å vere tydeleg og klar har vore assosiert med (å fysj!) kommersialisme og mainstream.
 

Den tidlege fasa til R.E.M. var til dømes kjenneteikna av ein ekstremt mumlete vokal, nærast ein slags antidiksjon. Sjekk ut dette klippet, der R.E.M. spelar "Gardening at night" frå Chronic Town. Michael Stipe let orda flyta over i kvarandre, og vengeklipper på ein måte sin eigen tekst. Men nettopp denne songstilen bidro sterkt til å iverksetja myten om R.E.M.; ein myte bygt på alternativ kredibilitet og undergrunnssjarm. Dette er eit trekk som titt og ofte dukkar opp i nyare undergrunnsmusikk, slik som hos Pavement og Sparklehorse. Særleg hos sistnemnte, der vokalen er gjort ekstra lågmælt og diffus ved å verta miksa langt bak i lydbiletet, lev dette vidare.

cypress
Cypress Hill: "When the ship goes down". Ja, særleg.


Uklar diksjon og frasering er ikkje berre kunstnariske grep i vokalfaget, men også kjelder til stor forvirring og god underhaldning. Sludrande diksjon, gjort med medvit eller ikkje, kan raskt endra om på ein låts meiningsinnhald. Ta til dømes "When the shit goes down" av Cypress Hill, som grunna striks amerikansk sensurlovgjeving måtte endrast til "When the ship goes down". Men bandet spelte ikkje vokalen inn på nytt, ettersom det var umogleg å distingvera mellom "shit" og "ship" i deira tungt latinoaksenterte rapvokal. Setninga "Slapp av, Mor, dei syng berre om eit skip som søkk" var nok også grei å ty til for mange ungdommar på 90-talet, som ikkje hadde så lyst å setja foreldre og lærarar inn i hip hopens sinnrike dopterminologi.

brian johnson
"I'll kick the hell out of loool!" Ehm, kva meiner du, Brian?


Eit anna døme er Brian Johnson frå AC/DC, mannen som har gjort høglytt kauking (ispedd ein dose uling/skriking) til sitt personlege varemerke. Og det funkar som berre juling! Men med mindre ein har tekstane framføre seg medan ein lyttar, kan AC/DCs lyriske univers vere svært så utilgjengeleg. Eg lurte til dømes lenge på kva meining som ligg i siste setning av refrenget på "Big gun":

 

"Big gun kicks the hell out of loool!"

 

Kva i all verda er "loool" ?, spurde eg meg mang ein gong. Heilt til eg oppdaga at det slett ikkje var eit hittil ukjend ord i det engelske språk, men rett og slett "you". Skuffande! Eg trudde også at hr. Johnson syng om "bitches on the TV" i første vers av same låt, når han i røynda syng om det langt meir konvensjonelle "pictures on the TV". Rocken er ikkje alltid så provokativ som ein trur!

Bror min, den prisvinnande forfattaren, er ein mann med stor teft for språk så vel som musikk. Likevel insisterar han på at Donald Fagen syng "She prays like a Roman with her ass on fire" snarare enn "She prays like a Roman with her eyes on fire" i framføringa av "Josie". Hm, eg må forresten sjekka om han framleis hevdar dette.

Dixi.

Jan Groth

Årets store utstilling på Rogaland Kunstmuseum opna torsdag i sist veke. Denne vart meldt av underteikna i Stavanger Aftenblad på papir og nett. Check it, check it out!

Anorthosis v Inter

Ei underleg førestilling med seks tabbar gjorde at Anorthosis Famagusta ikkje klarte å overvinna Inter heime på Antonis Papadopoulos tysdag kveld denne veka. Keeperfomling og sviktande markering i forsvaret gjorde at dei kypriotiske heltane gav frå seg i 3-2-leiing heilt mot slutten av kampen. Den albanske sisteskansen, Arian Beqaj, hadde ein uheldig kveld, med to grove glepptak, eit skot som trilla mellom beina hans og ein jamt over usikker opptreden i feltet. På den andre sida var det mykje rot hos Inter óg. Ulikt eit Mourinho-lag var den defensive organiseringa svak, noko som gjorde jobben lett for Anorthosis-spissane ved tre høve. Den argentinske forsvarsspelaren Nicolas Burdisso var i hardt vér ved to av måla, der hans fifling og fofling førte til enkle mål for heimelaget.
 
vincentlaban625439i
Vert det meir jubel for Famagusta i avsluttinga av gruppe B?

3-3 mot Inter er uansett eit resultat det står respekt av, og Anorthosis Famagusta held stadig 2. plass i gruppe B. Men det er jamt, og dei vil måtta hala i land minst tre poeng på dei siste to kampane for å sikra avansement. Neste kamp er borte mot Panathinaikos i Athen. Det kjem til å verta litt av ein batalje! Med uavgjort der og siger i siste heimekamp, mot skuffande svake Werder Bremen, vil dette gå vegen.

Forza Famagusta!

Debatten dreg seg til....

Den siste tida har det rast ein debatt om betongarkitektur i Stavanger. Underteikna er den siste som har hive seg ut i det offentlege ordskiftet med ei krass ytring: http://www.aftenbladet.no/debatt/kommentar/940969/Bevaring_og_byutvikling.html

Check it, check it out! 

Nytt stadion i London?

Stavanger Aftenblad meldar i dag at Tottenham planlegg nytt stadion, fordi ærverdige White Hart Lane er for lite og umoderne sett med dagens fotballauge. Altså står nok eit legendarisk anlegg i fare for å falla ut av bruk, slik tilfellet var for ikkje lenge sidan med Highbury, stadion til Tottenhams erkenemesis Arsenal. Anfield Road i Liverpool ser sine siste dagar når Stanley Park vert realisert om nokre år, og i Manchester har Maine Road for lengst vorte bytt ut med City of Manchester Stadium. Berre til opplysing.

whitehartlane
Er dagane talte for White Hart Lane? Nytt stadion er i alle fall under planlegging.

Også til opplysing: Diego Maradona er i følgje enkelte rapportar allereie i hardt vér som landslagssjef. Den goodwill eg la vekt på i går er kanskje viska ut? No vel, ein kan aldri vite med media.

Well, well, if it ain't the Comeback Kid...

maradona
Maradona I: triumf!

Maradona - Mannen. Myten. Magien. Han er tilbake i rampelyset, denne gongen som nytilsett landslagssjef for heimlandet Argentina. Kan dette gå bra? er spørsmålet ekspertar og andre som innbillar seg å ha fotballfagleg kompetanse no spør seg. Trass i at Den Vesle Mannen Med Krøllene var ein legendarisk - ja, faktisk den aller mest legendariske av alle - spelar, er det ingen automatikk i at han vert ein god trenar. Heldigvis, har mange sagt, får Maradona med seg garva og rutinerte Carlos Bilardo som assistent. Dei som er kritiske til tilsetjinga av Maradona er det fordi dei, korrekt nok, peikar på hans manglande trenarerfaring, hans naturlege individualitet og at, på same måte som Herren, vegane hans alltid vil vere uransakelege. Den uføreseielege kreativiteten til Maradona, som gjorde han til ein genial spelar, er kanskje ikkje det som skal til for å vere ein god trenar.

maradonadm468x602
Maradona II: entusiasten!

På den andre sida skal ein ikkje undervurdera Maradona sitt potensiale som leiar. Laga han var kaptein for på 1980-talet, Argentina og Napoli, utretta utrulege ting i denne perioden. Mange vil kanskje seie at Maradona var kaptein på desse laga først og fremst fordi han var den overlegent beste spelaren, og slik sett kunne surfa på naturleg autoritet, men då gløymer ein Maradonas kapasitet som lagspelar og hans personlege eigenskapar - det er ikkje unge spelarar frå Argentina som har lytta til Maradonas råd dei siste 20 åra, og mange av dei har vorte store stjernespelarar (Pablo Aimar, Juan Roman Riquelme og Lionel Messi, for å nemna nokre). Han har då også uttala at det å jobba tett med enkeltspelarar (man management, for å ty til engelsk) vil verta høgaste prioritet i startfasen som landslagstrenar. Hans ikoniske posisjon i argentinsk fotball gjer dessutan at han vil få mykje goodwill frå fans og media, i alle fall innleiingsvis.

maradona 2
Maradona III: ikkje fullt så bra....
 
Men sjølvsagt er fallhøgda stor. Om han ikkje skulle lukkast, vil han stå lageleg til for hogg, slik han alltid har gjort i motgang. Krava er ekstremt høge i Argentina, og det er ikkje rart heller når ein tenkjer på det fantastiske mannskapet som landslagssjefen disponerer. Særleg offensivt er det få lag i verda som kan måla seg: Riquelme, Tevez, Aimar, Messi, Aguero, Higuain, Maxi Rodríguez og fleire til. Midtbaneanker er det flust av, med menn som Mascherano, Cambiasso, Gago og Demichelis å velje mellom. I forsvaret finn ein Burdisso, Coloccini, Milito, Samuel og evigunge Javier Zanetti. Jau, det ser bra ut! Så gjenstår det å sjå kor vidt den edlaste av alle heltar vil kunne svinga tryllestaven og framskaffa den tangorytmen som alle forventar.

Så nyhende frå europeisk fotball:
Anorthosis Famagusta måtte omsider bita i graset, då Inter hala i land ein stusseleg 1-0-siger på San Siro. Men i returoppgjeret neste veke vil Famagusta slå hardt tilbake, sann mine ord!

Kenguruskjending

Den 18. februar 2009 skal det skje! Då blir det australsk kenguruskjending av ypparste klasse på Telenor Arena, med underteikna til stades blant publikum. Takka vere min yngre bror og hans medlemskap i AC/DCs norske fanklubb, fekk eg hendene på ein av dei totalt 20.000 billettane. Desse blei utseld dobbelt så raskt som sommarens Bruce Springsteen-konsert og serveren til Billettservice.no bukka under for den massive pågangen. Heilt utruleg at eit band som har halde det gåande sidan tidleg på 1970-talet framleis er så populære. I følgje ei oversikt på wikipedia er godt over halvparten av konsertane på den komande verdsturnéen deira, Black Ice World Tour, allereie utseld, før turnéen er i gang!  

Så kva kan ein venta seg av AC/DC anno 2008/2009? Først og fremst kan ein nok venta å sjå verdas mest veldrivne rock'n roll-maskineri; ei adrenalinpakke av feite riff, tette rytmar og breibeinte positurar. Legg på ein stadig meir skrikande vokalist - som ikkje har blitt meir presis med diksjonen dei siste åra - to aldrande Young-brør, ei kjempemessig kyrkjeklokke og eit par-tre kanondrønn, og du er nokså nær kjernen av kva AC/DC har å by på. Men dette er ein formel som funkar og som ikkje kan eller bør endrast på.

angus
Angus Young, her i sine yngre dagar. Formel som funkar!

Kva så med musikken? Det er venteleg at bandet kjem til å spela 2-3 songar frå det nye albumet, Black Ice, som akkurat har kome ut til greie meldingar. Basert på to gjennomhøyringar av første singel frå albumet, "Rock'n roll train"  , vil eg ikkje akkurat påstå at AC/DC bringar friske impulsar inn i dagens rock. Men, det har dei vel strengt teke ikkje gjort sidan Back In Black (1980), til nauds The Razor's Edge (1990). Gode enkeltlåtar har dei hatt etter dette, slik som "Big gun" (1993) og "Hard as a rock" (1996), men ein kan likevel ikkje snakka om genuin nyskaping.  AC/DC er på sitt beste når dei klarer å laga nye variantar over same formell som dei har lukkast med før.

Dessverre klarer eg ikkje heilt å meina at dei lukkast i å gjenta denne suksessen med "Rock'n roll train". Låta er relativt keisam, rett ut sagt. Eit generelt blues/boogie-riff, med signaturtrekk som synkoperte rytmestopp, lagt oppå eit jamt tromme- og bassgroove. Dette har me høyrt utalege gonger før, og vokalen til Brian Johnson gjev heller ikkje den naudsynte energien som kunne løfta denne låta til gamle høgder. Skuffande, men ikkje overraskande. 

Når bandet går på scena kl. 21:00 på Telenor Arena 18. februar neste år, er det truleg nok ein gong det gamle materialet som vil stå i sentrum. Og her er det jo uendeleg mange godbitar i vente! Det er sjølvsagt vanskeleg å velje ut særskilde ynskje frå ein produksjon som AC/DC sin, men her er 5 låtar som eg gjerne skulle ha høyrt: 

  1. "Riff raff"
  2. "Shoot to thrill"
  3. "The Jack"
  4. "Thunderstruck"
  5. "Highway to hell

Når hausten blir slem

haust
Hausten. Men er han slem?

"Nå er jeg redd for at høsten kan bli slem" syng Lars Lille Stenberg i den flotte, men litt triste låta "Siste sommerferiedag" frå De Lillos sitt debutalbum Suser Avgårde. Sommarferien er så definitivt over for i år, og hausten har innleia sitt korstog av piskande regn og fykande vind. Slik er i alle fall stod der eg sit, i Stavanger. Men når det no først har blitt haust, er det viktig å ikkje la seg overmanna, eventuelt overkvinna, av haustleg melankoli og tungsinn. Derfor vil eg gjerne presentera ei lita oppskrift på kva ein kan gjera når hausten blir slem, for å motverka negative stunder i kvardagen. 

Musikk
er det første som må til. Følgjande er mine haustfavorittar: 

1. Morphine, Cure For Pain, 1993.
Her seier jo tittelen det meste. Dette albumet er, trass sitt mørke og dystre uttrykk, den perfekte kuren mot triste haustkveldar. La Mark Sandmans djupe røyst lindra ditt molefonkne humør. 

2. Tindersticks, Simple Pleasure, 1999.
Av og til er det trøystande å vite at det finst andre som har det langt verre enn deg sjølv. Men pass opp! Faren med dette albumet er at ein blir meir involvert i tristessen snarare enn oppmuntra.  

3. XTC, Skylarking, 1986.
Dette er albumet ein tyr til når ein ynskjer at sommaren skal vara litt til, eller heile året. Skylarking er i følgje XTCs frontmann Andy Partridge som "a summer's day baked into one cake". Det bør jo vere eit godt måltid ein lei haustdag. For min del har denne plata fungert utruleg bra gjennom talrike vandringar i eit haustleg Bergen (les: regn, regn, regn!).  

Litteratur. Hausten er ei fin tid for å sitje inne med gode bøker, som desse:

 1. Marina Lewycka, A Short History Of Tractors In Ukranian, 2005.

Humor er alltid god medisin og denne boka, som eg las i løpet av sommaren, bør kunna lokka fram latteren hos dei fleste. Det er fordelaktig dersom lesaren har ein viss fascinasjon for traktorar, men på ingen måte påkravd.

 
2. Paul Virilio, Speed and Politics, 1977.
Dette er bra stoff for alle som liker samtidsaktuell filosofi og som ynskjer å vite meir om korleis fartslogikk styrer det vestlege samfunnet. Det er også ei god for alle pompøse idiotar som liker å bresa seg og brifa på fest (som meg) med innfløkte og komplekse utgreiingar. Virilios tankar er svært vanskelege å få has på, og konsentrasjonen som trengst i lesinga av Speed and Politics kan blokka haustlege bekymringar ute. 

3. Ragnar Hovland, Sveve Over Vatna, 1982.

Denne passar særleg godt dersom du er eller har vore student i Bergen. Hovland bør sjølvsagt lesast året rundt, men på hausten kan humoren hans kanskje i like stor grad vere helsebringande som underhaldande.


Andre ting.
Livet er jo ikkje berre musikk og litteratur, det er også: 

1. Te-drikking. Kva er vel betre enn ein god kopp te medan véret herjar utføre huset?

2. Kino. Kom deg inn i kinomørket! No kan du sitja der med godt samvit, utan å føla at du skuslar bort ein fin solskinsdag.

3. Turar
. Men av og til kan det vere bra å koma seg ut óg. Gode klede og kaffi er det som skal til for ein forfriskande hausttur, til dømes på fjellet eller ut mot havet.

4. TV-sendt fotball.
På dette feltet er hausten fortreffeleg! Kvar skal ein byrja? Champions League, europeisk ligafotball, innspurten i den norske fotballen, VM-kvalifisering....lista er uendeleg. Her er det viktig å prioritera og syna måtehald. Eller ikkje!

5. Kunstutstillingar.
Ta deg ein rundtur, eller mange slike, på det heimstaden din har å by på av utstillingar.

6. Teater.
Eit anna alternativ er å oppsøkja skodespelarkunstens mange avleiringar. Dei fleste store norske teatera er no i gong med sine haustprogram. 

Så, altså - fortvil ikkje i tunge hauststunder! Hald motet oppe og ver involvert. Og så er jo ikkje våren så frykteleg langt unna, når ein tenkjer etter?

Ny Anorthosis-triumf!

Anorthosis Famagusta gjorde det igjen - nok eit gresk storlag måtte bita i det sure eplet mot dei kypriotiske heltane. 3-1-sigeren mot Panathinaikos i sist runde av Champions League førte Anorthosis opp på ein flott førsteplass i gruppe B, framføre sjølvaste Inter! At mine nye favorittar skulle lukkast så bra som dette, hadde ingen - sjølv ikkje eg - trudd på førehand. Men det har synt seg at laget har langt større kvalitetar enn det ekspertar hadde analysert seg fram til før gruppespelet starta. Kvalifiseringstriumfen mot Olympiakós var nok ikkje berre eit blaff likevel. 

Panathinaikos blei i alle fall sendt heim til Hellas i skam. Trass i at heimelaget gav vekk eit tidleg mål, kunne ikkje det greske hovudstadslaget gjera noko frå eller til då Anorthosis sette inn nådestøyten i 2. omgang. Mål av Josu Sarriegi (sjølvmål), Sinisa Dobrasinovic og innbyttar Hawar Mulla Mohammed sørgja for elleville jubelscener og ein god dose sjølvtillit før tur/retur-møtet med Inter i tredje og fjerde runde. Den Særskilde må nok koma opp med noko...eh....særskild bra for å stagga Anorthosis-toget si ferd mot fleire poeng i Champions League.     

Me gler oss vidare saman med Famagusta-gutta!
Les mer i arkivet » November 2010 » April 2010 » Mars 2010
King of The Mods

King of The Mods

33, Time

Postdoktor ved Høgskolen i Oslo og Akershus. Fast skribent i Josimar - tidsskriftet om fotball. Tangentmann i Earthbound.

Kategorier

Arkiv

Siste innlegg

Siste kommentarer

Lenker

hits